Skip to main content

Full text of "Collection de monuments pour servir à l'étude de la Langue Néo-Hellénique. Nouvelle Série"

See other formats







- 






t.Kv 



J 



UMk 



OT 






. ce 

- «se 



OC 






c 



mm 



ce 
ce: 









<£<rc 



^t^ 



^ <: c 



^t<xl&sc^ 



^ cc<r< 



L^w 



<; 



ce C 






Cc< 






S < 
^ Ci 



€XT<?& 



C -'«M 



NICOLAS SOPHIANOS 



COLLECTION 



DE 



MONUMENTS 



POUR SERVIR A L'ÉTUDE 



DE LA LANGUE NEO-HELLENIQUE 



JÎ-<JWC^=-9- 



N° 2 



NOUVELLE SERIE 



ATHENES 

ANDRÉ COROMILAS, LIBRAIRE 

291, RUE D'HERMÈS, 29 1 
1874 



W*f9i' 



NICOLAS SOPHIANOS 



GRAMMAIRE 



DU 



GREC VULGAIRE 



ET 



TRADUCTION EN GREC VULGAIRE 
DU TRAITÉ DE PLUTARQUE 

SUR L'ÉDUCATION DES ENFANTS 

PUBLIÉES TAU 

EMILE LEGRAND 

DEUXIÈME ÉDITION 



oV 



PARIS 

MAISONNEUVE ET O*, LIBRAIRES-EDITEURS V V 

I 5, QUAI VOLTAIRE, I 5 



oK<& 



\ 



MDCCCLXXIV 



Ι Τ 

; 



ν 'Λ 



PRÉFACE 



Depuis plus de deux ans déjà, la première édition de 
la grammaire de Sophianos, parue au mois de jan- 
vier 1870, est entièrement épuisée. Des demandes 
importantes d'exemplaires s'étant produites tout ré- 
cemment, il m'a fallu songer à ne pas priver plus 
longtemps de cet ouvrage les amis de la langue 
grecque vulgaire. 

L'étude de l'idiome populaire des Hellènes prend 
chaque jour, en Occident, des développements consi- 
dérables. Dans ces quatre dernières années, des textes 
nombreux ont été publiés en France, en Italie et en 
Allemagne. Chez nous, M. Gidel a pris l'initiative par 
la publication de son excellente « Etude sur la litté- 
rature grecque moderne», ouvrant ainsi une mine 
féconde qu'il continue d'exploiter avec autant d'érudi- 
tion que de succès. En Allemagne, M. le D r Wagner, 
professeur à Hambourg, qui a déjà publié, en 1870, 



6 PRÉFACE. 

ses Médiéval greek texts, volume du plus haut intérêt, 
fait actuellement imprimer chez Teubner, à Leipzig•, 
une collection de poésies grecques du moyen âg^ , 
sous le titre de Carmina grœca medii œvi. Au nom de 
M. Wagner, il convient d'ajouter encore ceux de 
MM. Deffner, Bursian et Schmid, dont tout le monde 
connaît les savantes publications. Pour l'Italie, il suf- 
fît de rappeler les importants travaux de MM. Gompa- 
retti et Morosi sur les dialectes grecs parlés dans la 
Galabre et la terre d'Otrante. Enfin, à l'heure même 
où j'écris ces lignes, un Grec, qui habite Londres de- 
puis de longues années, M. Démétrius Bikélas, met 
en vente une élégante et fidèle traduction en grec 
parlé des contes d'Andersen. Il est curieux de com- 
parer la langne employée par M. Bikélas avec celle de 
Sophianos. La différence est à peine sensible, et ce- 
pendant les deux livres ont été écrits à plus de trois 
siècles d'intervalle. 

La grammaire de Sophianos est extraite du manus- 
crit grec de notre Bibliothèque nationale, coté 2592. 
C'est un volume in-8° ordinaire, en bon papier de 
fil, recouvert d'une demi-reliure moderne très-mé- 
diocre, en maroquin rougO, avec coins, et portant au 
dos ce titre : Nicolaus Sophianus. Il se compose de 
quarante feuillets; sur le recto du premier se trouve 
une mention à peu près semblable à celle du Catalo- 
gne que je vais citer tout à l'heure. Le verso de ce 
même feuillet est entièrement blanc, ainsi que celui 
du quarantième et dernier. 

Notre manuscrit est ainsi désigné au Catalogne 
imprimé : Codex chartaceus, quo continetur Nicolai So- 



PREFACE. 7 

phiani grammatica. Prœmittilur illias épis ί οία nuncupa- 
toria latine scripta ad Joannem Lotharingium cardinalem . 
[s codex ipsius So phiani manu exaratus est (1). 

Cette grammaire a été composée dans la première 
moitié du seizième siècle , puisque le cardinal de 
Lorraine, à qui Sophianos l'avait dédiée, mourut en 
1550. 

Dans cette nouvelle édition, comme dans la pre- 
mière, j'ai conservé l'orthographe du manuscrit, sauf 
en deux ou trois endroits, que j'ai pris soin d'indi- 
quer en note. 

Je ne dirai rien ici de Sophianos, me réservant de 
donner plus tard sa biographie complète en tète de 

son traité Περί κατασχ-ευης και χρήσεως του κρικωτου αστρο- 
λάβου, que j'ai l'intention de rééditer. Je me bornerai 
à publier une notice des grammaires de l'idiome 
romaïque composées dans les deux derniers siècles; 
grâce à de nouvelles recherches, cette notice est beau- 
coup plus complète que celle qui se trouve dans la 
première édition de ce livre, dont le texte a été soi- 
gneusement revu sur le manuscrit original. 

I. Le premier essai de grammaire grecque vulgaire 
imprimé est celui qui se trouve en tète de l'ouvrage 
dont voici le titre complet : 

Vocaôolario italiano et greco, nel qvale si confienc corne 
le voci italiane si dicano in greco volgare, con alcvne regole 
generali per quelli che sanno qualche cosa di Grammatica , 
accio intendano meglio il modo di declinare et comugare 



(1) La note qui se trouve sur le recto du premier feuillet du Ms. dit avec rai- 
son : Codex chartaceus 16 $xc. scrijjfus, etc. 



8 PRÉFACE. 

li nomi et verbi ethabbiano qualche cognitione délia Gram- 
matica di questa lingua greca volgare, composto dal P. 
Girolamo Germano, délia compagnia di Giesv. In Roma, 
per ÎHerede di Bartolomeo Zannetti , m.dc.xxii. Con 
licenza de svperiori. — Petit in-8°; 478 pages, plus 
3 ff. non paginés contenant le registre, Ferrata et 
les additions. 

Quand je donnai une notice de ce livre curieux et 
rare dans la préface de ma première édition de So- 
phianos, je ne l'avais pas sous les yeux. J'en possède 
maintenant un exemplaire que je dois à la généreuse 
libéralité de M. Brunet de Presle. 

Voici la préface adressée par Germano à Mutio 
Vitelleschi, général de la Compagnie de Jésus : 

« La nécessita ch' io hebbi di imparare la lingua 
greca volgare peraiuto di questa Gbristianitàdi Scio, 
doue la santa vbidienza mi applicô, mi spinse à scri- 
uere vocaboli, et farne quella raccolta che mi fù pos- 
sibile, con osseruare alcune regole necessarie per 
saper parlare, aiutato dal lume délia grammatica 
greca letterale ; et, con questa prouisione, non solo 
hô seruito molti anni in Scio, ma anco sono andato 
per l'isole dell' Arcipelago. Et perche questo mio 
trauaglio non si terminasse in me, ma deriuasse anco 
in aiuto de gl' altri Padri et Fratelli che vengono à 
lauorare in questa vigna, necessitati ad imparare la 
lingua, spronato in oltre da molti che desiderauano 
questo aiuto , mi posi à bello studio à pulire et per- 
fettionare quella raccolta che haueuo fatta, metten- 
dola in quella forma che hora si vede; et se bene 
credo che non sia questo vocabolario in tutto pieno 



PRÉFACE. Ο 

et perfetto, tuttavia mi persuado chc bastcrà à iarc 
commodamente la strada à quoi chc voranno im- 
parare questa lingua. Alla fine pensando con che 
appoggio potesse vscir fuori questa mia fatica, par- 
uemi che non fosse altro che V. P. quale corne Padre 
nostro, che tanto desidera la proniotione di santa 
fede in queste parti, per la quale manda noi délia 
Compagnia in Leuante , proteggerà et mandera 
auanti questa operetta, acciô et à nostri operarij ar- 
rechi aiuto per l'acquisto délie anime et serua anco 
ad ogn' altro che vorrà imparare questa lingua. In 
Scio, li 18 di Décembre 1619. » 

Girolamo Germano était Sicilien 5 il naquit en 1568, 
fut pendant vingt-deux ans• missionnaire dans Lîle 
de Ghios, et mourut en 1632. Son ouvrage dut, mal- 
gré son insuffisance, rendre d'importants services 
aux prêtres appelés à évangéliser les îles grecques 
delà Méditerranée; le célèbre Pierre Arkoudios, qu'on 
avait prié de l'examiner, formula en ces termes une 
approbation imprimée au verso du titre : Ego infra- 
scriptus legi hoc Lexicon Italogrœcum, illudque vtilissimum 
fore censeo ad ediscendam vernaculam Grcecorum linguam 
et ob sui nouitatem non minus commendandum. 

II. La seconde grammaire, en suivant Tordre 
chronologique, est celle de Simon Portius. Les détails 
biographiques sur ce personnage se réduisent à fort 
peu de chose. Nous savons qu'il était docteur en théo- 
logie de la Faculté de Rome; et cette dernière parti- 
cularité ne nous est révélée que par la signature 
qu'il a mise au bas d'une épigramme composée par 
lui à la louange de la grammaire de Jean Para- 



ίο PREFACE. 

dis(l), et que je crois devoir reproduire ici, à cause 
de la grande rareté du livre où elle se trouve : 

Εις τον σοφώτατον νο[Λθ&ι&άσκαλον 
Κύριον Ίωάννην τον Παρα^είσιον 

και εις την αύτοΰ βίβλον 

W 



επίγραμμα. 



ΙΙαλλάοος άφθαρτους ένέπεις, Παρα&είσιε, τέ^νας 

παισί τε θηλάζη ουθασι της σοφίης ■ 
ά(Λβροσιης χάριτας [Λουσάων χείλεσιν αυξας, 

κυο ιστών φη[Λης αρχεγόνων επε'βης, 
7)[Λερίοις τε θύρας σοφίης χανεπόψιος^οιγεις 

e Ep|/iav Εινό^ιον και φρεσι στίσι φέρεις . 
Παντοίης άρεττισι κεκασ^νος έξοχα λάρτων, 

κυοος ες οικεΐον [/.υστοχόλοις επάγεις ■ 
ποίοις ουν εττέων στεφθηση άνθεσιν, ωπερ 

άφθιτ 1 άθανασίης στε'ρ,^ατα ^όξα φέρει; 

Simonis Porlij Romani, S. Theol. in Facnllate 
Romana Doctoris. 

Je ne sais si Portius habitait Paris d'une façon per- 
manente, mais il est très-probable qu il y résida pen- 
dant quelque temps pour surveiller l'impression de 
ses ouvrages. Il y connut sans doute aussi quelques- 

(1) Χειραγωγία ες την Ελλάδα, η γραμματική νέα εκ παλαιών τε και νεωτε'- 
ρων γραμματικών Ελληνικών ξυντεθεϊσα και ξυλλεχθεΐσα παρά 'Ιωάννου τοΰ 
ΙΙαραδείσου Βελουακο-Βιλλαριέως άπό του σεμνού τάφου του Κυρίου, του αρχιε- 
ρατικού νομίμου διδασκάλου, τοΰ άπό τών του Βασιλε'ω ς συμβουλών και έλεημοσυ- 
νών, της αποστολικής Συγκλήτου πρωτογραμματε'ο>ς, καΐ έν Παρισίοις διδάσκοντος, 
τοις Φιλέλλησι χρησιμωτάτη. Parisiis, apud vidnam Nicolai 13von, via Iacoba\i 
prope Mathurihenses. M. DC. XXXVII. Cvm prïvilvgio régie. 



PRÉFACE. ιι 

uns de ses compatriotes, tels que l'illustre Athénien 
Léonard Vilaras et le moine Cyrille de Ghios , qui y 
faisaient imprimer presque en même temps, le pre- 
mier sa Doctrine chrétienne (1), et le second sa Pieuse 
Quarantaine (2). 

Voici le titre de la grammaire grecque vulg*airc 
que Portius publia en 1638, à Paris, sous les auspices 
de Richelieu : 

Γρα[χ.|Α<χτικη της Ρωμαϊκής γλώσσας. Grammatica lingvx 
Grœcœ vvlgaris, auctore Simone Portio Romano, doc- 
tore theologo. Parisiis; sumptibus Societatis typogra- 
phies librorum officij ecclesiastici, iussu Régis consti- 
tutde. m.dc.xxxviii. Cum priuilegio Régis. — In-8°, xvi et 
160 pagres. 

Dans sa dédicace à Richelieu, Portius supplie le 
tout-puissant cardinal de délivrer la Grèce du joug* 
cruel qui l'opprime. « Ne trouvez pas extraordinaire, 
lui dit-il, de voir prosternée à vos pieds la Grèce, non 
pas cette Grèce antique si fameuse par les écrits de 
tant de savants hommes, mais la Grèce actuelle, cette 
malheureuse contrée, grossière encore et comme em- 
maillottée dans ses langues. Cette Grèce qui vous im- 
plore a plus d'une fois ressenti les effets de votre bien- 
faisance, car, grâce à vous, elle contemple une plus 
douce lumière et coule des jours plus heureux. Joyeuse 

(1) Διδασκαλία χριστιανική εξηγημένη άλλοτε εις κοινήν ^ωμαίκην γλώσσαν και 
τώρα γυρισμένη εις λατινικήν φράσιν, από τον Α. Β. τον Άθηναΐον. Doctrina 
christiana gracco vvlgari idiomate alias (ractata nunc vero latinis literis mandata, 
per L. V. Atheniensem. Lvtetiae Parisiorvm , sumptibus Societatis typographicx 
librorum officij ecclesiastici, iussu Régis constitutœ. M. DC. XXXIII. 

(2) Ψυχωφελές Σαραντάρι, etc., réimprimé dans ma Collection de Monuments 
pour servir à l'étude de la langue Néo-Hellénique, n° 2. 



i2 PREFACE. 

de se trouver sous la protection d'un si grand prince, 
comme ressuscitée et secouant de sa tête les cendres 
sous lesquelles elle était ensevelie, elle respire enfin 
un air plus vivifiant et plus pur. Puisse votre Emi- 
nence pardonner à la Grèce la façon dont elle lui ex- 
prime son respect et son dévouement, et faire qu'elle 
recouvre et sa splendeur passée et son antique li- 
berté. » 

Ce morceau, dans lequel Portius traduit avec une 
si pathétique éloquence les vœux ardents de ses com- 
patriotes, est, du reste, trop curieux pour que je n'en 
reproduise pas intégralement ici le texte original, en 
corrigeant ce que l'orthographe peut avoir de défec- 
tueux. 

Τω έξο^ωτάτω άρ^οντι 'Αρμάν^ω τω Καροινάλι 

Δούκα του Ριχελίου και της Γαλλίας Πάρι. 

Έτράβιξες, ως λογιάζω, έξοχώτατε άρχοντα, εις έπαινον και 
θαυμασμέ ίικό σου ταΐς γλώσσαις ώριμαις των λαμπρών ποιη- 
τάοων και των ρητόρων, όλίγαις άπαληθινά, αν ταις συγκρίνωμεν 
με την άξιαν σου, άναρίθμηταις πάλιν, αν στρεφούμεσθεν προς το 
πληθός των. Και, άγκαλα και εκείνοι, μ' ένα στόμα του Όμηρου 
και του Μάρωνος η με την εύφραίείαν τών <^ύο πρώτων αρχόντων 
της εύγλωττιας, ^έν έμπόρεσαν να ζωγραφησουν με ζωντανά χρώ- 
ματα την μεγαλειότητα της ψυχής, μήτε ταΓς συμβουλαις της 
κάργιας σου, άξιαις ολότελα του Δελφικού τριπόοου, μήτε την 
σταθερην σου φρονιμά$α εις ό'λα τα πράγματα, μήτε τα επίλοιπα 
στολίσματα τών αρετών σου και τών έργων, με ολα τούτα, είναι 
άξιοι να τιμηθούνε και r;ià πάντα να ^οξασθοΰνε, επειοη και άπο- 
κατησανε, κατά την δύναμίν τους, να σε μεγαλύνουσιν Ανέβηκες 



PRÉFACE. , > 

ίηλαδη τόσο 'ψηλά και ήλθες εις τόσην άστραπήν, όπου, ςαπεο- 
νώντας ολαις ταΐς γλώσσαις των θνητών, κάμνεις και θαμπόνουνται 
τα μάτια καλά και όςύθωρα έκεινώνε όπου τολμουσι να σε κυττά- 
ξουν. Θαμπόνουνται, αλήθεια είναι, εκείνοι οί μεγαλώτατοι άνδρες, 
άμμή τα μικρά και άαύναμα παιδιά φωτίζονται έτσι καλά με ταΐς 
λαμπρόταταις άκτίναις της φιλανθρωπίας σου και ευσέβειας, ώστε, 
από τσευοαΐς όπου ήτανε πρώτα ή γλώσσαις των, γίνονται τώρα 
εύγλωττάταις , οιαλαλώντας όλουθεν τους επαίνους του Ριχελίου 
και ευχαριστώντας τον με εύχαριστικαΐς φωναΐς. Λ Ας μη σου ήναι 
λοιπόν παρά&οξον άνίσως και βλέπης σκυμμένην εις τα ποδάρια 
σου την Έλλάοα, όχι την πάλαιαν έκείνην και φουμισμένην Sioc 
τα γραψίματα τόσων σοφών ανθρώπων, μά την παροΰσαν και &υσ- 
τυχισμένην, ακόμη χοντρην και εις κάποιον τρόπον στρουφογυρι- 
σμένην 'ς τα σπάργανα της. 'Ετούτη, λέγω, ή όποια όχι μία φορά 
έδοκίμασε ταΐς εςαίσιαις εύεργεσίαις της ελευθερίας σου, για τί, με 
την καλότυχήν σου ώραν, βλέπει ένα γλυκύτερον φώς και ζτ) μίαν 
μακαριώτεραν ζωήν, επιθυμά να σε στολίση όχι με ρητορικά και 
ώμορφα λόγια, άμμη με πλούσιον πόθον της καλής της καρδιάς. 
Και, χαρούμενη ότι ευρίσκεται άποκάτω εις την σκέπην τέτοιου 
μεγάλου άρχόντου, έρχεται, σάν νά ξαναζήση , τινάσσοντας το κε- 
φάλι της Οξω άπό ταΐς στάκταις εις ταΐς όποίαις είναι θαμμένη 
διά την ΰβριν τών βαρβάρων, και νά άναπνέη έναν ζωντικώτεοον 
και καθαρώτερον αέρα και ούρανόν. Καυχάται μάλιστα γιά τί, 
φωτισμένη και δεμένη (/.ε ταΐς μεγαλωσύναις του όνομάτου σου, δεν 
ψηφά τά μελανά δόντια του φθόνου, άναγελά την άχορταγίαν του 
χρόνου, και τολμηρότερη δεν φοβάται νά βαλθή ανάμεσα 'ς ταις 
ακονισμένα ι ς σαίτταις τών κριτικών. Συμπάθησε, παρακαλώ σε, 
εξοχώτατε άρχοντα, την πολλά ζεστήν δούλεψιν και προσκύνησιν 
της Ελλάδας σου• κάμε μόνον ότι, ως καθώς τώρα εκείνη με την 
λάμψιν σου δοξασμένη απολαύει το κοινόν φώς του ήλιου με τον 
τύπον, έτσι παραδοσμένη 'ς τά χέρια σου, κάμε νά μεταστρέψη 



i 4 PRÉFACE, 

πάλιν 'ς την πάλαιαν της λαμπρότητα και ελευθερίαν. "Αμποτες 
να σε δώση ο παντοδύναμος θεός μίαν ζωην παρόμοιαν τέτοιας 
εύνης, φυλάγοντας την όλάκαιρην και μακράν απ' ολαις ταΐς κα- 
κορριζικιαις του κόσμου, δια να διαφεντέψης την καθολική ν |εκκλη- 
σίαν, καταπονώντας τους εχθρούς της, και δια να βοήθησες και να 
σώσης την πατρίδα σου. 'Έτσι παρακαλεί της έςοχης σου ό τα- 
πεινότατος και ευλαβέστατος δούλος 

ΣΙΜΩΝ ΠΟΡΚΙΟΣ ΡΩΜΑΝΟΣ. 

Cinquante ans plus tard, en 1688, la grammaire de 
Portius fut intégralement réimprimée par Du Cang^, 
en tête de son Glossarium ad scriptores mediœ et infimse 
Grdecitatis. 

III. Notre Bibliothèque nationale possède un ma- 
nuscrit (1) de 78 feuillets non paginés, en papier de 
fil, coté sous le n° 2604, et dont voici le titre : 

Grammatica linguœ grœcœ vidgaris, communis omni- 
bus Grœcis, ex .qua alia artificialis deducitur peculiaris 
eruditis et studiosis tantum, per Patrem Romanum Nice- 
phori, Thessalonicensem Macedonem. 

Ce Père Romanos Nicéphore vivait au dix-septième 
siècle, selon le témoig'nag'e de Du Cang^ (2), et il 
était capucin. Je ne sais rien de plus sur son compte. 

Romanos Nicéphore a pris lui-même soin de nous 
faire savoir que ce n'est pas après de mûres réflexions 
qu'il a composé sa Grammaire, mais à la hâte et au 
courant de la plume. « C'est pour cela, dit-il, qu'il y 
a peu d'ordre dans mon livre; mais, quand j'aurai 

(1) 11 appartenait jadis à Colbert et portait le n° 3663. 

(2) Vixit hoc sœculo in Gallia, ex ordine Capucinorum (Du Gange, Gloss. gr., 
Index auctorum, page 32). 









PRÉFACE. ο 

quelques loisirs, je débrouillerai cet écheveau emmêlé 
et je remettrai chaque chose à la place qui lui con- 
vient. » Si l'on prend certains passages à la lettre, cet 
ouvrage aurait été rédigé pour servir de manuel ou 
de vade-mecum à un voyageur désireux d'acquérir 
quelques notions de la langue d'un pays qu'il allait vi- 
siter. En plusieurs endroits, effectivement, Romanos, 
s'adressant à un personnage qu'il ne nomme point, 
lui dit : « Quand tu seras sur le continent, il faudra 
éviter d'employer telle ou telle expression qui n'est 
usitée que dans les îles; tu serais compris, il est vrai, 
mais on se moquerait de toi. » 

Cette Grammaire , malgré toutes les imperfections 
de sa rédaction , est précieuse à plus d'un titre. Je 
disais, il y a quatre ans, qu'elle mériterait les hon- 
neurs de l'impression, et je me fais un devoir de le 
répéter encore aujourd'hui. Je vais en citer quelques 
passages qui feront, mieux que tout ce qu'on en pour- 
rait dire, connaître et apprécier le travail de Roma- 
nos Nicéphore : 

« Κόπτω vel κόφτω το τυρί, scindo caseum, unde couper ; 
κόπτομαι vel κόφτο (/.at , έκοφτα vel έκοπτα , έκοπτοιψ,ουν vel 
εκοφτούρυν, έκοψα, έκόφθην, θης, θη, et εκόφθηκα, θήκες, θηκε ; 
vel in aoristo secundo passivo έκόπην, πης, πη, εκόπηκα, 
ηκες, ηκε, κο(Λ(/.ε'νος et κομμένα, etc. Gum εξ fit ξεκόφτω, se- 
paror, et άπό. In omnibus enim gregibus animalium, 
boum, vaccarum, ovium , caprarum, equorum, asi- 
norum, luporum, columbarum, gruum, anserum, 
gallinarum, et in congregatione vel in societate iti- 
neris hominum, quando aliqua pars separatur a grege 
vel a societate, vel decem vel viginti, tune dicimus 



i6 PRÉFACE. 

εζέκοψαν άπο το κοπάδι δέκα πρόβατα και πάν κατά τον ποτα- 
ρν vel προς τον ποταρν, separatœ sant agrège decem oves 
et eunt versus fluvinm. Nos enim Grseci in continente, 
Asiani, et omnes Insulse dicimus το κοπάδι, grex; του 
κοπαδιού, gregis. Gretenses vero soli dicunt το κουράδι, et 
nos cum hoc vocabulo, το κουράδι, appellamus merdam 
parvulam et siccam recenter excretam ; et in hac signifî- 
fîcatione activum et passivum idem sunt (1). » 

« Λαμβάνω τίποτε άπο τους καλόγερους, accipio aliquid a 
monachis. Ό καλόγερος, του καλόγερου, monachus, religiosus ; 
et η καλογραία, της καλογραίας, monacha , religiosa, monia- 
lis, et fîunt a ό καλοϊέρος, ή καλοΊέρη, id est bonus sacer- 
dos (2). Monachi nam habent duo optima : religionem 
et sacerdotium ; ideo enim sunt meliores quoad mé- 
rita presbyteris ssecularibus et dicuntur καλοΊέρος et 
καλοΊέροι, ita enim débet scribi non per γ sed iperjota 
quod pronuntiatur in hac lingua in multis vocabulis 
ut γ, ut Ίάννης, Joannes; punoc, musca, ut [Auïavel [Λυγια; 
Ίωσηφ ut Γιωσηφ, Joseph. » 

« Μανθάνω dîSCO, τίποτε aliquid, άπο τον δάσκαλόν a prœ- 
ceptore, [Λου meo, η διδάσκαλόν [Λου doctlUS, vel άπο την 

δασκάλισσάν ρυ, a magistra mea. Omnes enim mulieres 
artifices, vel uxores artifîcum terminantur in ισσα, 

ισσας, ut 6 τζαγγαρης, τοΰτζαγγαρη, SUtor, le cordonnier; 
sua UXOr η τζαγγάρισσα, της τζαγγάρισσας. Idem dicitur ό 



(t) La double signification du mot κουράδι a donné lieu à quelques scènes fort 
divertissantes de la Βαβυλωνία de Byzanlios. Un Cretois accuse un Albanais d'a- 
voir mangé ses κουράδια. Grande fureur de ce dernier, car, dit Byzantios, « ό μεν 

Κρής τους οϊας κουράδια καλών, ό δ' 'Αλβανός τούμπαλιν το σκώρ ένεννόει. » 

(2) 11 est à peine utile do faire remarquer que cette étymologie n'a absolument 
lien de sérieux . 



PREFACE. • 17 

τταπουτζης, του παπουτζη, sua uxor non facit παπουτζιδισσα 
sed παπουτζίδενα. Idem dicitur et ό πασ[Λακζης, /? cordon- 
nier qui fait les souliers de femmes, sua uxor ή πασμακζη- 
δενα, ηδενας. Idem dicitur ο ποΐη|Λατάς, του ποδη|χατα, /(? 
cordonnier qui fait les bottes, sua uxor ή ποδηυ,χτχδενα, 
άδενας. Sic fît et ό ράπτης vel ό ράφτης, του ράφτη, le tailleur, 
sartor; sua uxor η ράφτενα., ένας, vel η ράφτισσα, ισσας. Ita 
ig*itur fît et ό δάσκαλος, prœceptor litterarum tantum, 
quia in aliis artibus omnibus d[icitur] ό" μάστορης, του 
(Λάστορη, a magistro factus; sua uxor [Λαστόρισσα, της μα- 
στόρισσας, et uxor omnis artificis, /<? maître et la maîtresse. 
Unde componimus illud μάστορης cum nominibus vi- 
rorum et mulierum, et dicimus ό μαστροπετρος, ό μαστρο- 
παυλος, ό μαστρογιάννης, maître Pierre, [maître Paul, maître 
Jean], et sua uxor [Ααστροπέτρενα, μαστροπαύλενα. For- 
mantur igûtur nomina mulierum prseter sua propria 
duobus modis vel άνδρονυμ,ικώς a maritis nominata?, lit 
ό Πέτρος, ό ΙΙαυλος, η Πέτρενα, ή Παύλενα , vel τεχνονυμικώς 
ab arte mariti nominatae, ut vides supra, in ισσα, raro 
in ενα vel in δενα. » 

« Φεύγω, fugiO, άπο την Πόλιν δια την πανοΰκλαν, pestent, 
vel σουρδοΰλαν, vel κουκκουδι. Ή πανούκλα enim est géné- 
rale, ή σουρδοΰλα Macedonicum, το κουκκουδι Epiroticum ; 
fugio a Constantinopoli pr opter pestem. » 

« Ό κήπος est bortus ubi non sunt arbores sed solae 
berbae; το περιβόλι vero, solœ arbores. » 

« Diminutiva grœca dupliciter fiunt. Gontinenter, 
in ούδης, ουδα, οΰδι ; insulane, in όπουλος, οπουλα, όπουλον, 
ut a το τζουκάλι , του τζουκαλίου, olla, fît το τζουκαλουδι, 
ollula (petite marmite), et το τζουκαλόπουλον, του τζουκα- 

λοπούλου. Idem et sic fiunt masculina masculine, fœmi- 

2 



ι 8 PRÉFACE. 

nina fœminine, neutra neutralités, sicut et latine, g^al- 
lice, italice et hispanice. » 

« Ό θειος [Αου, vel ό [/.πάριας (χου, insulane. » 
Voici l'épilogue du livre de Romanos Nicéphore; on 
remarquera la façon peu respectueuse dont il y parle 
de Théodore Gaza et de sa Grammaire grecque : 

« EgO igitur promitto , Deo favente , me facturum 
liane vulg'arem et aliam litteralem ling^uam sic faciles 
ut brevi tempore sciantur totse g*eneraliter. Sed modo, 
quia deest mihi commoditas et tempus, excusatum 
me liabeas; tamen cum istis paucis verbis per grain - 
maticam explicatis potes facillime intelligere reliquam 
ling'uam, si conversaberis cum Grœcis, quia scis dif- 
fîciliora, secundum quod non debes respicere compo- 
sitionem meam in istis qualis sit eleg"ans vel inele- 
g*ans; quia, ut dixi, feci ista ab inopinato, nihil enim 
prius cogitavi de omnibus quœ scripsi, sed adhuc 
dico quod egO sum inimicus mortalis eorum qui co- 
nantur phrasibus et verbis fucatis et periodis obscuris 
explicare instrumenta artium et scientiarum, vel ipsas 
artes et scientias. Multi enim student in istis et relin- 
quunt veram explicationem scientiae et artis , ideo 
sunt tanquam asini ornati, quorum unus est Theodo- 
rus Gaza, qui scripsit granimaticam verbis et arg*u- 
mentis philosophicis, et nihil boni dicit; est enim 
ig'norantissimus in quibus et de quibus loquitur, ta- 
men plurimi habet apud omnes suos coignorantissi* 
mos. Nam eleg'antise et phrases, et bonse et mag^naB 
periodi, et alia ornamenta linguse debent fieri tantum 
in orationibus rhetoricis, et in historiis, et in episto- 
lis, et in poesi naturaliter, quia illis non discimus 



PRÉFACE. 19 

ling'uam neque artem sciendi org*ana, elementa et 
alia, quia jam debemus scire illa antea et postea au- 
dire tantum sermones et statim percipere, sicut sta- 
tim faciebant rhe tores antiqui. Sermones enim rhe- 
torici et historici, epistolici et poemata sunt fructus 
scientiarum et artium , quas antea didicimus cum 
magno labore, in quibus sunt necessaria ornamenta 
débita; sed, in explicando scientias et artes et ins- 
trumenta earum , oportet loqui simplicissime , et , si 
non potest aliquis explicare suum verbum cura una 
ling'ua, oportet uti alia, ut possit dare perfectam di- 
lig*entiam discipulo adhuc rudi. 

« Eg*o posui multa vocabula latina, italica 

et g'allica ad explicandum vim verbi, quia, ut clixi, 
non euro de elegantiis sed de scientia tantum signifi- 
cationis, et adbuc quia nolo ut imprimantur adhuc 
quousque perfîciam totam ling'uam cura alio ordine, 
ideo rogO te ut ne facias imprimere ista scripta, quia 
non est adbuc bene composita et perfecta ista lingua, 
sicut egO volo et scio facere illam. » 

Daniel Huet, évêque d'Avranches, connaissait la 
grammaire de Romanos Nicéphore, et il a porté sur 
cet ouvrage un jugement qui ne manque pas d'exacti- 
tude. Voici ses paroles : Patris Nicephori gràmmatice 
manuscripta opus estvalde confummet λαβυρίνθους, in quo 
tamen, ut in Mo Enniano stercore, mar gantas reperin 
posse confiteor (1). 

IV. Nous voici maintenant arrives au dix-huitième 

(i) Pelri Danielis Hvetii in lingvam graccobarbaram animadversiones neenon 
addenda ad Lexicon Patris Somavera; (folio 2, verso). Manuscrit de ma col- 
lection. 



20 PREFACE. 

ι 

siècle; Jes grammaires de la langue grecque vul- 
gaire vont se succéder à de courts intervalles. Celle 
qui ouvre la marche a pour auteur un Allemand, 
qui se nommait en latin Tribbechovius ; c'est un essai 
informe, incomplet, et qui, malgré les erreurs dont, 
il fourmille , fut cependant bien accueilli des Muses. 
Un certain Henri Acker, de Gotha, fît en son hon- 
neur l'épigramme suivante, imprimée à la dernière 
page du livre : 

Multis vulgaris Grœcorum cognita lingua ; 

ïllam qui vellet tradere nullus erat, 
Quippe rudis tantum fuerat confusaque moles , 

Principium rerum quale poeta facit. 
Portius, ingenii fama super sethera notus , 

Neglectse linguae praestitit auxilium ; 
Tribchovius sequitur prsecellens arte magister, 

Qui methodum, et linguae condidit historiam. 
Sic ergo Hebraeus, pariter Chaldœus, Arabsque 

Condocuit Grsecis eemula verba loqui. 
1 aune, et tali te dede, juventa, labori ; 

His bene perceptis Grœcia tota patet. 

Cette grammaire n'est qu'un pastiche mal dég'uisé 
de celle de Portius. En voici le titre : 

M. Jo. Tribbechovi, fac. Th. Hall, et Phil. Jen. Adi. 
Brevia linguœ ρωμαϊκής, sive Grœcœ vulgaris, elementa, 
qui bus differentia antiquum inter et recentiorem Grœcis- 
mum prœcipue ostenditur. Prœmissa est dissert atio de or tu 
et natura I ni jus linguœ; accessit concio Christ? montana 
{Matth. v, vi, vu); episîola Cl. Anastasii, Grœci{\), et 

(I) On trouve la biographie de ce savant dans la Νεοελληνική φιλολογία de 
C. Sathas (pages 150-451). 






PRÉFACE. 21 

syllabus vocum usitatiorum. Jenœ, impensis Joannis Bielc- 
kii, typis Nisianis excud. Henricus Beyerus, 1705. — 
Petit in-12 non paginé. 

V. Trois ans plus tard (1708), c'est encore un Alle- 
mand, Michel Lan g*, qui publie une grammaire grec- 
que vulg'aire. Cet ouvrage, composé sur le modèle de 
ceux de Portius et deTribbechovius, est, comme eux, 
bien éloig'né de la perfection. Lan g* avoue, dans sa 
préface, que le romaïque lui est plus connu par les 
livres que par ses rapports avec les Grecs, alors peu 
nombreux en Allemagne. Gomme Tribbechovius, il 
n'a eu à sa disposition, pour composer sa grammaire, 
qu'un nombre fort restreint d'ouvragées en grec vul- 
gaire; ce sont, entre autres, la Batrachomyomachie de 
Demetrius Zinos, dont il a donné lui-même une mau- 
vaise édition, d'après la Tvrcogrxcia de Martin Cru- 
sius , Y Histoire d'Alexandre le Grand, du même auteur ; 
la traduction de Y Iliade, par Nicolas Loukanis ; quel- 
ques livres ascétiques, tels que le Salut des Pécheurs 
du moine Ag^apios; enfin la version vulgaire du Nou- 
veau Testament, par Maxime de Gallipoli. 

Voici le titre de la grammaire de Lan g* : 

Joh. Midi. Langii D. Philologiœ barbaro-grœcde pars 
prior continens : I, meletemata de origine, progressa et 
variis fatis linguœ grœcie tant veteris quant hodiernœ sive 
vulgaris ρωμαϊκής ; II, Grammat/cœ barbaro-grœcœ synop- 
sin , et tandem III Glossarii barbaro-grœci compendium. 
Prostat Noribergœ et Altdorfi , typis et impensis Jodoci 
Wilhelmi Kohlesii, Univers. Altdorf. typogr. Α. Ο. B. 
m.ih b.c. vin. — In-4, xxvm et 204 pagres. 

VI. Eu i 709, Thomas, capuciu de Paris et mission- 



22 PRÉFACE. 

naire apostolique à Constantinople (1), fît imprimer 
une grammaire grecque vulgaire expliquée dans les 
trois langues, française, latine et italienne; cet ou- 
vragée n'a qu'un bien mince mérite, si on le compare 
aux savants travaux auxquels la languie néo-hellé- 
nique a donné lieu depuis en France et en Allema- 
gne. En voici le titre : 

Nouvelle Méthode pour apprendre les principes de la 
langue greque (sic) vulgaire , divisée et partagée en xn heu- 
res. — Nova methodus seu ratio discendi elementa 
ling^uaegraecsevulg'aris, distributa et divisa in xn ho- 
ras. — Nuovo metodo per ïmparar i principii délia lin- 
guagreca volgare, distribuito e parti to in xn hore. Auto- 
re P. F. Thoma Parisino , capucino missïonario aposto- 
lico. [Ουχί δώδεκα topoci είσιν της ημέρας; 'Icoav. ια'. — Tu, 
quamcumque Deus tibi fortunaverit horam, Grata 
sume manu. Hor. Ep. lib. 1. Ep. xi.} A Paris, chez 
Michel Guignard, rue Saint- Jacques, vis-à-vis la rue du 
Plâtre, à l'Image S. Jean. Et se vend à Marseille, chez 
Pierre Cari , sur le Port, mdccix. Avec privilège du 
Roy. — In-12; vin et 353 pag*es, plus septpag*es non 
chiffrées à la fin, contenant les approbations, le pri- 
vilégie du Roi et la table des matières. 

Ce livre est dédié « à Monseigneur Jean-Paul Bi- 
g-non, abbé de Saint-Quentin, conseiller d'État ordi- 
naire, président de l'Académie des Sciences et de 



(1) Ce détail nous est révélé par le passage suivant d'une approbation qui se 
trouve à la deuxième page non chiffrée de la fin de sa Grammaire : Etsi R. P. 
Thomas, Parisinns Capucinus, Miss'ionarius apud Constantïnopolim Apostolicus, 
<lc Republica Uttcraria ob D'icùonar'ium posthumum vulgaris lingux grsecee suis 
laboribus in lucem cditum optime mcrittts sit, etc. 



PREFACE. 2'3 

celle des Inscriptions, et l'un des quarante de l'Aca- 
démie franeoise » . 

Pour donner au lecteur une idée de la façon dont 
Thomas écrivait le gTec vulgaire, je vais citer ici un 
extrait des « prières chrétiennes » qu'il a mises à la 
fin de sa grammaire : 

Εις εσένα πιστεύω, θεέ μου, δυνάμωσε την πίστιν μου ■ ελπίζω 
εις εσένα, στερέωσε την έλπισαν μου • σ' αγαπώ, πρόκοψε την 
αγάπη ν μου ■ μετανοιόνου τα κ, ρίματα μου , αύξησε την μετά- 
νοιάν μου. 

Προσκυνώ σε σαν την πρώτην [/.ου αρχήν , λακταρώ σε σαν 
το ύστερον μου τέλος, ευχαριστώ σε σαν τον εύεργέτην μου παν- 
τοτινόν, κράζω εις εσένα τον πανεςουσιαστήν μου διαφεντευτήν. 

Κατάοεςε, θεέ μου, να με κυβέρνησης έμενα με την σοφίαν σου, 
να με φοβερίσης με την δικαιοσύνην σου, να μ,ε παρηγόρησης με 
την έλεημοσύνην σου, και να με σκεπάσης jy -έ την παντοδύναμίν 
σου. 

Σε παραδίνω τους λογισμούς μου, τα λόγια μου, τα έργα μου, 
τα βάσανα μου, δια να άπ' εδώ και ομπρός εις εσένα λογιάζω, 
διάτα σένα 'μιλήσιο, κατ' εσένα ενεργήσω και δια τα σένα τιμω- 
ρηθώ. 

Κύριε, θέλ(ο ό',τι και αν θέλης, διατί το θέλεις, σαν εσύ θέλεις, 
και τόσον όσον και θέλεις. Σε παρακαλώ να φώτισης τον νουν μου, 
να πύρωσης το θέλημα μου, να καθαρίσης (1) το κορμί μου, και 
ν' άγιάσης την ψυ^ήν μου. 

Θεέ μου, καλοκάρδισέ με δια να λυώσω τα κ ρίματα μου τα 
περασμένα, όια ν' αντισταθώ εις τους πειρασμούς μου τους ερχό- 
μενους, δια να υέσο) τα πάθη όπου μου ορίζουν, και δια να βάλω 
εισε πράςιν ταις άρεταΐς όπου μου έγγιζουσι. 

(Ι) Texte καθερήσφς. 






2 4 PRÉFACE. 

Ξαναγέμισε την καρδίαν μου άπα! σπλαγχνοσύνην bià ταΐς κα- 
λωσύναις σου, άπ' όργην δια ταΐς άμαρτίαις μου, άπαί ζηλον δια 
τον πλησίον μου, και άπο καταφρόνεσιν οια τον ψεύτικον κόσμον. 

θεέ μου, να θυμηθώ παντοτινά να ημαι ύπάκοος των πρώτο^ν 
μου, ευεργέτης προς τους μικρότερους μου, έμπιστεμένος με τους 
φίλους μου, και έλεημονητης και καλόγνωμος εις τους εχθρούς μου. 

L'année même où parut sa grammaire (1709), 

Thomas publia le Θησαυρός της Ρωμαϊκής και της Φράγκικης 

γλώσσας du P. Alexis Sommevoir (1), qui est encore 
aujourd'hui le lexique grec vulgaire le plus complet 
que nous possédions. 

La grammaire de Thomas fut traduite en anglais 
au commencement de ce siècle, et publiée à Londres 
sous ce titre : 

A concise grammar of the modem greek language, by 
Robertson; London, 1818. 

VIL En 1732, Pierre Mercado, moine espagnol de 
l'ordre de Saint-François, publia sa Nouvelle Encyclo- 
pédie de la Mission de Chypre, dont voici le titre : 

Νέα εγκυκλοπαιοία της αποστολής της Κύπρου. Nova Εη- 
cyclopœdia missionis apostoliae in regno Cypri, sen Ins- 
titutiones linguœ grœcœ vulgaris, cum aliquibus additamen- 
tis opprime necessariis, ad vernaculam Grœcoram facilins 
addiscenddm pro majori aposiolicœ missionis commodo. 
Auctore R. P. F. Petro Mercado Reg. observantiœ 
S. P. Francisa, Provinciœ Ar agonise filio, Cuslodiœ 
ierrœ sanctœ prœdicatore apostolico, et Miss, linguœ grœcœ, 

(1) C'est ainsi que s'appelait ce missionnaire, comme on peut s'en convaincre 
en lisant, à la fin de la partie italienne-grecque , le privilège du Roi. On a pris à 
tort l'habitude de dire « Somavera ». qui n'est autre chose que « Sommevoir » 
plus ou moins bien italianisé. 






PRÉFACE. 2 5 

ejusdemque lectore. Romœ, typisSalvioni; mdccxxxii. Su- 
periorum permissu. — In- 4; xn et 212 pages. 

A son apparition, la grammaire de Mercado reçut 
les approbations flatteuses d'une foule de savants 
personnages, parmi lesquels je remarque Cyrille, 
patriarche d'Antioche , Denys Modinos , archevêque 
grec de Milo, et Joseph Simon Assemani, conserva- 
teur de la Bibliothèque vaticane. 

Enfin la dernière et la plus curieuse approbation 
est celle d'un Maronite chypriote , nommé André 
Scandar ; en voici la reproduction intégrale : 

Non sine maxima approbatione, imo summa animi jucunclitate, 
vidi ac perlegi opus, cui titulus : Nova Encyelopsedia, etc., quod 
sane nedum CypricaB nationis, ex qua ipsemet oriundus, verum 
etiam universae Grœciae missionariis profïcuum valde et accep- 
tum fore adjudico ; in cujns rei fidem snbscribor. Homae , die 
17 januarii, anno Domini 1732. 

Andréas Scandar, Cyprins Maroniia, protonotarius apostolicus, 
Arabicse linguœ in Bomano Sapientix archigymnasio professor, nec- 
non linguarmn orientalimn apud Sanctam Sedem et sacram Congre- 
gationem de Propaganda Fide interpres. 

La grammaire de Mercado est expliquée en latin, 
en espagnol et en italien. On y trouve l'une des pre- 
mières mentions du dialecte chypriote, si savamment 
étudié de nos jours par M. A. Sakellarios, professeur 
au Pirée (τα Κυπριακά, τό[λθς τρίτος• ή εν Κύπρω γλώσσα, 
Athènes, 1868; in-8). A côté d'un terme commun à 
toute la Grèce, Mercado cite souvent la forme parti- 
culière à l'île qu'il évangélisait. Dans le vocabulaire 
qui occupe les pages 154-182 du volume, je remarque 
les mots suivants : 



2 (> PREFACE. 

Νώ[Λος, dos; νώρ,οι, épaules; φάλι et αφάλι, nombril; 
φλεγαις, veines; (^εγαλιώνας, pouce; πελοδάκτυλον, le doig*t 
du milieu; βοΰκκα, joue.; [/άσκαις, mâchoires; ξυλοδόντια,. 
dents canines; ενι, barbe; φλαγκί, poumon; πατούρα, 
plante du pied; ψιζία, absinthe; έλξίνι, pariétaire; βουρ- 
δουλισι, lys; σίφυτον, immortelle; καραοΰλας, limaçon; 
λυ(Λποΰρι, fourmi; κουδε'λα, brebis; κηρνιχ, cheminée; 
λαμπρό, feu; ύδία, rosée; άπλάδα, plaine; χανούτκχ, bou- 
tiques: οξύς, violet; το ταράκο, le jeu d'échecs; κο^ο- 
δρ&ψ,ος, maréchal-ferrant ; λαρδοκοντοΰρι , caille; τουρό- 
πινας, cigOg^ne; παππαδιά, alouette; καζικορωνα, pie; 
καριλοποΰλι , autruche; ατός (αετός?), vautour.; σκόγιος , 
écueil. 

Aux dernières pag*es de cette grammaire, on trouve 
un Examen de conscience sur les commandements de Dieu; 
une Consolation, ou Méthode chrétienne pour visiter les 
malades ; les Actes de foi, d'espérance et de charité, et 
les Litanies de la vierge Marie. Le tout est en gTec et en 
latin. Bien que ces quelques pag'es soient écrites dans 
un style barbarement vulgaire, on y reconnaît une 
longue pratique du grec et une très-grande facilité 
d'expression. Seulement il est regrettable que l'or- 
thographe ait été si négligée et qu'on ait laissé subsis- 
ter des fautes tellement gTossières, que l'on se de- 
mande s'il est possible qu'un homme instruit ait écrit 
d'une façon si incorrecte. Citons comme spécimen le 
passage suivant, auquel je conserve son orthographe 
et son accentuation erronées : 

Έαν επιΟύαησεν να κρψ,ατηση (χε ταις γυναίκαις, είναι κρα- 
τούμενος να ειπη ταΐς βαρεαΐς περίστασες ■ ήγουν, χόσαις βολαΐς 
t /,έ ταΐς κουραζιαΐς, ποσαΐς [û ταΐ'ς πανδρε|Αέναις , πόσαις {/.έ κα- 



PRÉFACE. 27 

λογριάδες, ττόταις με ταΐς άπισταΐς, etc.; και το 'ίδιον etvai 
κρατούμενη η γυναίκα, εις την τάςιν του ανδρός, η του ανθρώπου 
(Examen de conscience). 

VIII. Callenberg* , professeur de théologie et de 
philosophie à l'université de Halle (1) , a publié une 
g ranimai re et des paradigmes dont voici les titres, 
d'après l'ouvragée de Vater : 

Callenberg(J . H.). Grammatica linguœ grœcœ vidgaris, 
cjuœ hodiernœ ecclesiœ grœcœ vernacula est. Haiœ. 1747. 
— In-4. 

Callenberg (J. H.). Paradigmata linguœ grœcœ valga- 
ris. Halœ, 1747 . — In-4. 

IX. A. Antiquarius. Grammatica grœca vulgaris. Vc- 
netiis, 1770. — In-8. (Titre cité par Vater dans sa Lit- 
teratur der Grammatiken, etc. Berlin, 1847.) 

Χ. Γραμματική ελληνορωμαϊκή περιέκουσα (sic) τους κανόνας 
της γραμματικής και της ορθογραφίας τόσον της ελληνικής όσον 
και της άπλης διαλέκτου, δια κοινόν όφελος των φιλομαθών νεα- 
νίσκοι, όπου χωρίς τινός διδασκάλου βοηθειαν εττιποΟουσι να μά- 
θουσι την όρΟογραφίαν, συνθεμένη παρά Βενεδίκτου KpsSco, ίερεοος 
και εν ττι νήσω Σαντορίνη διδασκάλου, ,αψπβ'. Βερώνγ), έτει του 
Κυρίου 1782. 'Από την τυπωγραφιαν (sic) των κληρονομούν του 
Καραττο^νου. Con licenzadé superiori. — In-8°; 280 pagres. 

La gTammaire de Benoît Credo est un ouvrage de 
nulle valeur. Elle est rédig*ée par demandes et par 
réponses. 

(1) Ce savant a publié, également en 1747 et à Halle, des lettres en grec bar- 
bare d'un Allemand nommé Henri-Guillaume Liulolf, secrétaire de la cour d'An- 
gleterre ; la plupart de ces épîtres ont été rééditées par C. Sathas dans son Νεοελ- 
ληνικής φιλολογίας παράρτημα (pages 100 et suivantes). Dans la première, il est 
fait mention d'un Δόκτορ Κοράες^ίο, qui est vraisemblablement l'un des ancêtres 
du célèbre Coray. 



2 K PREFACE. 

XL Grammatica, dizionarj e colloquj per imparare le 
lingue italiana , greca-volgare e turca e varie scienze. 
Opéra ciel Padre maestro Bernardino Pianzola, chefupre- 
fetto délie missioni orientait de rninori conventualù 

Ce titre est celui delatroisième édition (Venise, J 801), 
la seule que j'aie pu me procurer. La première fut 
imprimée à Padoue, aune date que je ne saurais pré- 
ciser, et la seconde y fut également publiée en 1789, 
selon le témoignage de Brunet et de Vater. 

XII. Έπιτουν/) γραμματικής εςηγηθεΐσα εις την άπλην ροψαϊ- 
κην διάλεκτον, (/.ε την μετάφρασιν εις το ιταλικον και μετά της 
προσθήκης οικιακού τίνος λεξικού και τίνων προς οικείους διαλόγων, 
παρά Δημητρίου Βενιερη, τύποις εκοοΟεΐσα βοήθεια των εν Τριε- 
στιω τιμίων πραγματευτών Ρωμαίων ■ πρώτη εκοοσις άφιερωτείσα 
(sic) τω τιμιωτάτω κυρίω Κυριακω Κατραρω. Έν Τριεστίω κατά 
το αψυΟ', εν τη τυπογραφία Ί(οάννου Βαπτιστοΰ του Σπεραινοιο, 
αδεία τών προυχόντων. — Compendio di grammatica spie- 
gato in dialetto greco volgare con la traduzione italiana 
e Faggiunta di un dizionario domestico e dialoghi fami- 
gliari, da Demetrio Venieri, dato aile stampe con l'assis- 
tenza de signori negozianti Greci di Tries te. Prima edi- 
zione dedicata allô spettabile signor Ciriaco Catraro. In 
Trieste; mdccxctx. Nella stamperia di Gio. Batta. Spe- 
raindio. Superiorum permissu. — In-4°; vin et 364 pag. 

Demetrius Venieri était originaire de Gonstantino- 
ple (voir page iv de sa grammaire). Les pages vi et 
vu sont occupées par une préface en vers que je re- 
produis ici à titre de curiosité. 

Προ ypov(ov ηίη ικανών πάντοτ' εστοχαζομην, 
ά©' ου διάλεκτον εγώ ιταλική ν εΐ£ Ρώυ.ην 

ι * ' 



PRÉFACE. 29 

κ' εις Ίταλίαν άπασαν είδον να όμιληται , 
διαφθορά λατινικής μητρός να προτιμήται , 

και εις του; τόπους εν οίς πριν λατινικά ελάλουν 

με στοψ,υλίαν έγραφαν χωρίς ποτέ τα σφάλλουν , 

άλλα μετά την των εθνών επιδρούν βαρβάρων, 

Ούννων , Βανδάλων Γότθων τε, ύφ' ων ώσπερ χειμάρρων 

ρωμαϊκή τε η άρχη άπασα κατεκλύσθη , 

Λατίνων τε διάλεκτος όμοΰ έβαρβαρίσθη, 

μιχθέντων εν αύτη πολλών άλλων ιδιωμάτων, 

ώστε και την κατάληςιν άλλαζαν ονομάτων, 

λέςεις τε παρεισέβαλον βαρβάρους, αλλότριας, 

πολλών εκ, διαλέκτων τε ποικίλας και παντοίας ■ 

άναφανέντες δ' έπειτα άνδρες σοφοί με λόγον 

ηθέλησαν ιαιωμα ίταλικόν, (ο ψόγον 

τότε αύτοΐς επέφερε,) καλώς να διορθώσουν, 

κανόνας τε γραμματικούς εις τοΰτο να εκδώσουν, 

και ούτως εκαλλώπισαν βαρβαρικον το πάλαι 

μίγμα, και απετέλεσαν διάλεκτον, ως άλλαι, 

κανονικην και εύφρα^ή, εις μέλος άρμοοίαν, 

εν γι συνέγραψαν πολλοί έπη, λογογραφίαν. 

Πώς το λοιπόν δεν δύναται άπλη η ημετέρα 

διάλεκτος ρωμαϊκή, ελληνική ν μητέρα 

έχουσα την γεννησασαν άπειρους σοφούς νόας, 

να γένη επιδεκτική κανονισμού και σώας 

συντάξεως, προσέτι δε καλής ορθογραφίας; 

ήδύτητος ουκ άμοιρεΐκαι χάριτος παντοίας• 

και τίνα ηκουσα σοφον άνδρα νά όνομάζη 

μελωδικην διάλεκτον Ελλήνων, νά θαυμάζη. 

Ώς ούν θυγάτηρ ούσ' αυτής κοινή η ημετέρα 

μετέχει τών επαινούν τε, οι δίδοντ' εις μητέρα. 

Έν Ίασίω γαρ έμος Κελτείας διαλέκτου 



3o PRÉFACE. 

διδάσκαλος μοι ελεγεν οτι, εύαποοέκτου 
δντος του ιδιώματος ρωμαϊκού εις ώτα, 
ταύτα ηδύνονται σαφώς, πολλάκις με ηρώτα, 
άκούειν τε ώρεγετο πάντοτε ημετέρας 
της ομιλίας, ώς πολύ των άλλων ήουτέρας. 
Ου λέγω δε ποσώς εγώ ινα την των Ελλήνων 
μητέρα και τροφον ημών διάλεκτον εκείνων 
ανδρών επιστημόνουν τε, ύφ' ων πάσα παιδεία 
απανταχού διέδοτο γης και φιλοσοφία , 
εγκαταλείψω μεν ημείς, άπαγε βλασφημίας! 
την δε κοινην ημών αύτη ν μετά στολής παντοίας 
νά καλλωπίσω [λεν καλώς, αύτη ν τε προσεγγίσαι 
άριστη ττ) μητρι αύττ,ς ποιήσω μεν, και λΰσαι 
έσμον τών αλλότριων τε λέξεων, ονομάτων, 
καθ' όσον είναι δυνατόν, ομού και συνταγμάτων, 
άνάγοντες πάν ότιούν εις εθος το άρχαΐον 
φράσεως και συντάξεως ελληνικής το νέον. 
Ζώοιτε, οι φιλογενεΐς μαθήσεως τ' ερώντες, 
ιδοιμεν δε βελτίο^σιν , ιν' εύ μαθητιώντες 
Το Oêîbv μεγαλύνωμεν δοτηριον χαρίτων, 
παιδείας τε γευώμεθα καρπών και ηδυτητων. 

Qu'il me suffise de dire, pour donner une idée de 
la valeur de cet ouvrage que les connaissances gram- 
maticales de Démétrius Venieri peuvent aller de pair 
avec son talent poétique. Les négOciants grecs de 
Trieste qui firent jadis les frais d'impression d'un 
pareil livre auraient pu sans peine trouver le moyen 
d'employer leur argent d'une façon plus utile. 

Nous voici maintenant arrivés au dix-neuvième siè- 
cle. Ce n'est pas mon intention de faire une revue 



PRÉFACE. 3 1 

détaillée de toutes les grammaires de la langue grec- 
que vulg'aire publiées depuis l'année 1800; je ne 
puis toutefois me dispenser de citer parmi les meil- 
leurs travaux ceux de Jules David, Schinas, Mullach 
etSophoclis. Ces livres sont indispensables à quicon- 
que veut acquérir une connaissance de la langue que 
parient les Grecs de n'importe quelle condition. 

Les dialectes néo-helléniques commencent aussi 
à être l'objet d'une étude sérieuse. Pour le dialecte 
tzaconien, nous avons la thèse de Gustave Deville 
(Paris, 1866) et l'excellente grammaire de M. Théo- 
dore Œconomos, curé de Léonidi (Athènes, 1870). 
Pour le dialecte chypriote, nous possédons les Κυπριακά 
de M. Sakellarios, et, pour celui de Trébizonde, la 
Στατιστική Τραπεζοΰντος de M. Ioannidis. 

Enfin une société littéraire athénienne, le Parnasse, 
publie, depuis trois ans déjà, avec un zèle digne des 
plus gTands éloges, un recueil spécialement consacré 
à réunir les monuments de l'idiome vulgaire, sous 
quelque forme qu'ils se présentent dans la bouche du 
peuple. Il est à désirer que cet exemple trouve de 
nombreux imitateurs, et qu'on n'ait plus honte de se 
dire le partisan d'une langue que Sophianos lui- 
même déclarait n'avoir rien à envier à celle de Dé- 
mosthène et de Platon. 



Paris j le 10 novembre 1873. 



Emile LegranDi 



AMPLISS1M0 ET CLARJSS1M0 PRJNCIP1 Fol. 2e. 

D. JOANNI LOTUARINGIO S. R. E. DIACOJSO CARDINALl 
N. SOPHTANUS S. D. 



Cum uiderem plerasque nationes , Princeps illustris- 
sime, hac nostra tempestate suas certatim linguas exor- 
nare, non solum scribendo tes scitu dignas , quœ aliunde 
haberi non possunt, uerum ad régulas grammatices dili- 
genler eas dirigendo, cœpi etiam ipse cogitare an operœ Fol. 2 Κ 
pretïum facturus essem, si linguam nostram, qua uulgo 
Grœci utimur , ad methodum et canonas revocarem, et pu- 
taui me non inanem laborem suscepturum, tum ut hi, qui 
grœcœ linguœ studio tenentur , non solum ueterem illum 
Grœcorum sermonem sed recentiorem et hune percipere 
possent, tum etiam ut, qui vellent in Grœcia et finit/mis 
illi regionibus Turcarum imperio subiectis uersari, facile 
sibi commercium parurent. Dum igitur hanc nostram, quam 
uoeant uulgarem, linguam cum illa antiquorum confero 
Platotiis, Demosthenis, Xenophontis et aliorum toto orbe 
iam olim magno suo merito illustrium, reperi multis in 
rébus hanc nostram net ère illa minime inferiorem esse. 
Constat .n.uerbis puris per manus ab antiquissimo sœculo 
traditis et breuitate quadam mirabili, tum regulis certis et 
paucis, ut non multum sit elaborandum discere cupienti- 
bus. 

3 



3 4 DÉDICACE. 

Foi. 3 a. Videbam ergo necessariam esse non solum \ Gramrna- 
iicam scribere, qua nomina et uerba cura cœteris sermonis 
partibus ad régulas redigerentur, sed etiam Lexicon cou- 
der e, quo dictionum ingens sylua includeretur . 

Hune tractatum in très partes diuisi. Prima, nomina 
et uerba cum reliquis particulis ostendo; secunda, ago de 
orthographia ; tertia vero, de constructione. Imposui iam 
ultimam manum primœ parti quam nunc T. R. D. of- 
fero ; esteras habeo in manibus, quœ propediem sub tuœ 
amplitudinis nomine prodibunt. Supererat ut Mœcenatem 
mihi meisque laboribus quœrerem, quo patrono et ego ab 
obtrectatoribus tutus essem et hœc mea opéra in pretio 
haberetur, non rei œstimatione sedpatroni nomine, ut cen- 
seri soient quœ t emplis offeruntur potius religione loci 
quam hominum iudicio et censura. Nemo igitur in tam 
frequenti Vrbe mihi occurrit oui tu non uidereris prœfe- 
rendus, siue nalionis ingenuitatem spectarem, siue tui ge- 

Foi. 3 b. neris claritatem, siue etiam amorem, quo \ disciplinas om- 
nes carumque studiosos amplecteris. Quod si hoc quidquid 
est munusculi hilari fronte acceperis, mirum quos addide- 
ris stimulas, ut quœ pertinent ad Grammaticam absoluam, 
et animum applicem ad Lexicon componendum } in quo, ut 
spero, multa legentur ad rem bellicam et navalem tum ad 
agriculturam cœterasque arles pertinentia et ad domesti- 
cam etiam supellectilem } quœ nusquam apud autores re- 
perientur. 

Intérim vale^ P* illustrissime* 



ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ **•«« 

ΒΙΒΛΙΟΝ Ι1ΡΩΤΟΝ 



Η ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ εναι μία τέχνη όπου μας παιδεύει να 
γράφομεν και να λάλου μεν ορθά. 

Γράμμα εναι το μικρότερον μέρος οπού νάνοι 'ς την φωνην του 
άνθρωπου, είναι σε όλα τα γραβάτα είκοσι τέσσερα • α, β, γ, ί, 

ε, ζ, η, θ, ι, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, π, ρ, ς, τ, υ, (ρ, χ, ψ, ω. 

Ιϊερι του πώς μερίζονται τα είκοσι τέσσερα γράμματα. 

'Από τούτα, εφτά {Λεν φοονηεντα ονομάζονται* α, ε, η, ι, ο, υ, 
ώ, καΐ μερίζονται εις μακρά <^ύο, η και ω μέγα* και βραχέα σύο. 
ε ψιλόν και ο μικρόν και δίχρονα τρία, α, ι, υ ψιλόν. 'Από τούτα 
γίνονται δίφθογγοι εξη * αι, αυ, ει, ου, οι, ου. 



Περί των συμφώνων. 



Τά brï λοιπά σ^εκαφτά λέγονται σύμφωνα ■ β, γ, S, ζ, θ, κ, λ, 
μ, ν, ξ, π, ρ, ς, τ, φ, χ, ψ. 

'Από τούτα λέγονται ημίφωνα μέν οκτώ* ζ, ξ, ψ, λ, μ, ν, ρ^ Fol. \Ι>, 
ς, εξ όποΪα είναι σ\πλάτρία, ζ, ξ, ψ• άμετάβολα τέσσερα, λ, μ, 
ν, ρ• άφ(ονα σ"ε εννέα, β, γ, σ\ κ, π, τ, θ, φ, χ, εξ όποια είναι 
ψιλά τρία Η κ, π, τ : σ^ασέα τρία, θ, φ. χ* μέσα τρία, β. γ, σ\ 



36 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

'Από τα σύμφωνα, λοιπόν τοΰτα και άπο τα φωνήεντα, γίνονται 
οί συλλαβαΐς, οίον, σώ, πλά* όθεν γίνονται οι λέξες, οίον, Σωκρά- 
τη;, Πλάτων ες οποίαις γίνετ' ό λόγο;, οίον, ό Σωκράτης περι- 
πατεί, ό Πλάτων άναγινώσκει. 



ΠΕΡΙ ΛΟΓΟΙ*. 

ΤΟΥΤΟΣ λοιπόν ο λόγο; έχει [Λερή οκτώ • όνομα, ρήμα, με- 
τογην, άρθρον, άντωνυμίαν, πρόθεσιν, επίρρημα και συνόεσμον. 
Άπο τοΰτα τα οκτώ [Λερή, τα πέντε κλίνονται, οίον ■ όνομα, ρήμα, 
αετο/η, άρθρον, αντωνυμία• άκλιτα όέ τα τρία* πρόθεσις, επίρ- 
ρημα και σύνο εσμός. 



ΠΕΡΙ ΟΝΟΜΑΤΟΣ. 

ΟΝΟΜΑ έναι (Λέρος λόγου όπου κλίνεται, τ' όποιον σημαίνει 
Fol. 5 α. σώμα η πράγμα* σώμα λέγω, | οίον, λίθος, £ύλον • πράγμα, οίον, 
τέχνη, παίίευσις • και σημαίνει ακόμη ούσίαν μερικην η κοινην • 
μερικην λέγω, οίον, Σωκράτης, Πλάτων κοινην, οίον, άνθρωπος, 
άλογον. Συμβαίνει 5έ ν' ακολουθούν το όνομα πέντε τινά* γένη, 
ειοη, σχήματα, αριθμοί και πτώσες. 

Γένη είναι τρία* άρσενικόν, ό 'Ανδρέας* θηλυκόν, η Μαρία* 
ού^έτερον, το ςύλον. 

Ειίη *^ύο * προπτότυπον , θεός* παράγωγον, θεοονάς. 

Σ/ήματα £ύο * άπλόν, προφήτης* σύνθετον, ψευ^οπροφήτης. 

'Αριθμοί <^ύό* ενικός, ό άνθρωπος* πληθυντικός, οί άνθρωποι. 

Πτώσες πέντε* ευθεία, ό άνθρωπος• γενική, του άνθρωπου* 
δοτική, του άνθρωπου* αιτιατική, τον ανθρωπον * κλητική, ώ 
άνθρ(υπε. 



ΣΟΦΤΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 37 



ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΔΙΩΝ. Fol. hb. 



Προσωδία, εναι κάποια. εξάπλο;>σις της φ(ονής όπου κάνει την 
λε'ςιν [Λακρότερην, και λέγεται προσωδία οιότι εναι σι^α 'ς την 
ωι^ην, ήγουν 'ς τον ηχον του λόγου. Είναι οε προσωοίαις οκτώ • 
οξεία , βαρεία, περισποψ.ένη, οασεια, ψιλή, απόστροφος, ύφεν και 
υποδιαστολή. 



ΠΕΡΙ ΑΡΘΡΟΤ. 

ΑΡΘΡΟΝ εναι [λέρος λόγου όπου κλίνεται ■ βάνεται Se πάντοτε 
'ς ταΐς άρχαΐς των ονομάτων ■ συ^βαίνουσι κ' εις αυτό τρία ■ γένος, 
αριθμός, πτώσις, και κλίνετ' ετζη • 

Αρσενικά ενικά. 
Ή ευθεία, ο* ή γενική και αοτική, του• ή αιτιατική, τόν. 

Πληθυντικά. 

Ή ευθεία τών πληθυντικών, οί• ή γενική και δοτική, τών • ή 

αιτιατική, τους. 

Κλητικήν τα άρθρα ίέν έχουν, ίιότι το ώ εν' επίρρημα. 

Θηλυκά ενικά. Fol. G a. 

Ή ευθεία τών ενικών, ή ■ ή γενική και δοτική, της* ή αιτια- 
τική, τήν. 

Πληθυντικά. 

Ή ευθεία τών πληθυντικών, οί • ή γενική και δοτική, τών ή 
αιτιατική, ταις. 



38 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Ουδέτερα ενικά. 

Ή ευθεία των ενικών, τό ■ η γενική και δοτική, του* η αιτια- 
τική, τό. 

Πληθυντικά. 

Ή ευθεία των πληθυντικών, τα • ή γενική και δοτική, τών 
ή αιτιατική, τα'. 



ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΩΣ ΜΕΡΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ. 

ΑΠΟ τα ονόματα τινά ^έν λέγονται ίσοσύλλαοα και τινά πε- 
ριττοσύλλαβα • ισοσύλλαβα είναι όσα οέν κάνουν περισσήν συλλα- 
βήν εις το τέλος της γενικής, ήγουν ό λόγος, του λόγου ■ ή ή(χέ- 
ρα, της ημέρας* το ξύλον, του ξύλου. 

Περιττοσύλλαβα είναι όσα κάνουν περισσήν συλλαβήν εις το τέλος 
της γενικής, οίον, ό Α'ίας, του Αιαντος• ή φύσις, της φύσεως• τό 
Fol. οί. πραγαα, του πράγματος. Γίνονται λοιπόν | τών ονομάτων κλίσες 
εφτά ■ εςη τών ισοσυλλάβο^ν και (via τών περιττοσυλλάβων, 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΛΙΣΕΩΣ, 

Προότη κλίσις τών ονομάτων λέγετ' εκείνη οπδχει ονόματα jjlo- 

νον αρσενικά όπου τελεκονουν εις ας, ης, ις, υς, οίον, ό 'Ανδρέας, 
ο προφήτης, ό [χάντις, ο βαρύς• οποία κάνουν την γενικήν, και 
τήν ίοτικήν, και την κλητικήν, εύγάνοντας το ς άπό τήν ευθείαν ■ 
και τήν αιτιατικήν, άλλάσσοντας τό ς εις ν, οίον, ό προφήτης, 
τον προφήτη ν. ώ προφήτη, και κλίνονται 'ς τον τρόπον τούτον. 






ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 



39 



Ενικά. 



η εύθεΐα, των ενικών, 
ή γενική και δοτική, 
η αιτιατική. 
η κλητική. 



ο προφήτης. 
του προφήτη. 
τον προφητην. 
ώ προφήτη. 



Πληθυντικά. 



η ευθεία τών πληθυντικών, 
η γενική και δοτική. 

η αιτιατική. 
η κλητική. 



οι προφηταις. 
τών προφητών. 
τους προφηταις . 
ώ προφηταις . 



Ενικά* ό ληστής, του ληστή, τον ληστην, ώ ληστή. Πλ. οί 
ληστάίες, τών ληστάοοον, τους ληστάίαις, ώ ληστάίες. — ό 
'Ανδρέας, του 'Ανδρέα, τον Α,νδρέαν, ώ Άνίρέα. 

Ενικά• ο μάντις, του μάντι, τον μάντιν, ώ μάντι. Πλ. οι 
[χάντιίες, τών μάντιοων και μάντεων, τους μάντι^αις, ώ μαντί- 
λες. — ό βαρύς, του βάρη, τον βαρύν, ώ βαρύ• οι βαρέοι, τών 
βαρέων, τους βαρέους, ώ βαρέοι. — ό γλυκύς, του γλυκη. — ό 
όφις, του οφι. — 6 μήνας, του μηνά. — ό Άντίπας, του Άν- 
τίπα. 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΚΛΙΣΕΩΣ. 



Fol. 7 α. 



§ Δευτέρα κλίσις εν' εκείνη οποχει ονόματα μόνον θηλυκά όπου 
τελεκυνουν εις α η εις η , και κάνουν την γενικην και την ^οτικην 
σμί | γοντας το ς 'ς την ευθείαν , και την αίτιατικην σμίγοντας Fol. Τ />. 
το ν, οίον, η ημέρα, της ημέρας, την ήμέραν • κλίνονται ο^ε 'ς 
τούτον τον τοόπον. 



40 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

'Ενικά. 

ή ευθεία των ενικών. η ήαε'ρα. 

η γενική και δοτική. . της ημέρας, 
η αιτιατική. την ήξεραν 

ή κλητική. ώ η (Λέρα. 

Πληθυντικά. 

η ευθεία των πληθυντικών. οι ηι^έραις. 

η γενική και οοτικη. τών ήα,ερών. 

η αιτιατική. ταΐς ήρραις. 

η κλητική. ώ ηΐλέραις. 

Ενικά' η τΐ|7„η, της τΐ'^ης, την τΐ(λην, ώ τια.η. Πλ. οι τιΐΛαΐς, 

τών τΐ(Λών, ταΐς τι^αΐς, ώ τιριαΐς. — Ενικά ■ η κυρά, της κυράς, 
την κυράν, ώ κυρά. Πλ. οι κυρά^ες, τών κυρά^ων, ταΐς κυράοαις, 
Fol. 8α. ώ κυράοες. — η Μαρία, | της Μαρίας. — η αλήθεια, της αλη- 
θείας — η καλή , της καλής. 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΚΛΙΣΕΩΣ. 

Τρίτη κλίσις λέγετ' εκείνη οποχει ονόματα αρσενικά και θηλυκά 
και ούοέτερα* και τελειώνουν τά (χεν αρσενικά και τά θηλυκά εις 
ος, και κάνουν την γενικην και την ^οτικην εις ου • την αίτιατι- 
κην άλλάσσοντας το ς της ευθείας εις ν, οίον, ό λόγος, του λόγου, 
τον λόγον • τά οε ούόε'τερα τελειοονουν εις ον η εις ι, και κάνουν 
την γενικην και την ^οτικην εις ου, οίον, το ξύλον, του ξύλου»• 
το ψοψ.ί, του ψω^ίου. Και πρόσεχε ότι εις τά ούΐέτερα ποτέ r^àv 
άλλάσσουν άπό την ευθείαν η αιτιατική και η κλητική. 

Ενικά• ο λόγος, του λόγου, τον λόγον, ώ λόγε. Πλ. οι λόγοι, 
τών λόγων, τους λόγους, ώ λόγοι. 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. \ 1 

'Ρινικά • η ρόίος, της ρόδου, την ρόίον, ώ ρόδο (1). 

Ενικά- το ξύλον, του ξύλου, το ςυλον, ώ ςύλον. Πλ. τα ξύλα, 
των ξύλων, | τα ςύλα, ώ ςύλα. Fol. 8 h. 

Ενικά* το ψωιχί, του ψωμιού, το ψω*χί, ώ ψοψ„ί. ΙΙλ. τα ψω- 
|jia, τών ψωμιών, τα ψω-χία, ώ ψωυ.ία. — το /άρτι, του -/αρτίου. 
- — το κρασί, του κρασιού. — το βιβλίον, του βιβλίου. — το υ,έλι, 
του {/.ελίου. 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΚΛΙΣΕΩΣ.. 

Τετάρτη κλίσις λέγετ' εκείνη οποχει ονόματα αρσενικά και θη- 
λυκά και ουδέτερα* και τελεΐίονουν τά (/εν αρσενικά εις ας, και 
κάνουν την γενική ν και την οοτικην εις ος διά του ο μικρού, η 
εις ως διά του υ> μεγάλου, η εις ου ■ την αιτιατικην και την κλη- 
τικην, εύγάνοντας το ς, οίον, ό άνορας, του άνορός, τον άνσρα• ο 
βασιλέας, του βασιλέως, τον βασιλέα* ό -/.ύρ-Ληγγας, του ρ,υρρ,ήγ- 
γου, τον |/,ύρ[ΑΥ)γγα. Τά οε θηλυκά και ουδέτερα τελειώνουν εις α, 
και κάνουν την γενική ν και την οοτικην εις ος, την αιτιατικην 
και κλητικην ωσάν και την ευθείαν, οίον, η γυναίκα, της Ι γυναι- Fol. ί)«. 
κός, την γυναίκα, ώ γυναίκα, και κλίνοντ' έτζη. 

Ενικά * ό άνορας, του άνορός, τον άνδρα, ώ άνδρα. Πλ. οι 
άνδρες, τών ανδρών, τους άνδραις, ώ άνδρες. 

Ενικά • η γυναίκα, της γυναικός, την γυναίκα, ώ γυναίκα. 
Πλ. οι γυναίκες, τών γυναικών, ταΐς γυναίκαις, ώ γυναίκες. 

Έν. ό βασιλέας, του βασιλέως, τον βασιλέα, ώ βασιλέα. ΙΙλ. 
οι βασιλείς, τών βασιλέων, τους βασιλείς, ώ βασιλείς. 

ό πατέρας, του πατρός. — ο σωτήρας, του σωτηρος. — ό γέ- 
λωτας, του γέλωτος. — ο ρήγας, του ρηγός. — ό ιερέας, του 
ιερέως. — ό Ά/ιλλέας, του Ά/ιλλέως. 

(1) Le pluriel de ce mot n'est pas décliné clans le Ms. 



42 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

η αίγα, της αίγός. — ή μητέρα, της μητρός. — ή τριάδα , 
της τρια&ός. — η θυγατέρα, της θυγατρός. — η κοπέλα, της 
κοπελός. 

το ένα, του ενός. 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ ΚΛΙΣΕΩΣ. 

r οι. »». ΙΙεμπτη κλισις λεγετ εκείνη οπον;ει όνομα | τ αρσενικά και 

θηλυκά • και τελειώνουν τα μεν αρσενικά εις ους και κάνουν την 
γενικην και την ίοτικην και την κλητικην εύγάνοντας το ς • την 
αιτιατικην άλλάσσοντας τό ς εις ν, οίον, ό νους, του νου, τον 
νουν, ώ νου • τα <^ε θηλυκά τελεκονουν εις ου η εις ω μέγα, και 
κάνουν την γενικην και την ίοτικην εις ους η εις ω, την αιτιατι- 
κην και την κλητικην ωσάν και την εύθεΐαν, και κλίνοντ' ετζη. 

Ενικά ' ό άπλοΰς, του άπλου, τον άπλοΰν, ώ άπλου. Πλ. οί 
άπλοΐ, των απλών, τους άπλοΰς, ώ απλοί*. 

Ενικά • ή άλουποΰ, της άλουποΰς, την άλουπουν, ώ άλουποΰ. 
Πλ. οί άλουποΰάες, τών άλουπούουον, ταΐς άλουπούοαις, ώ άλου- 
πουοες. 

η Λητώ, της Λητούς, την Λητώ, ώ Λητώ. — η Κώ, της 
Κω, την Κώ, ώ Kto. — η μαϊμού, της μαϊμούς. — η γελου, 
της γελου ς. 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΤΗΣ ΚΛΙΣΕΩΣ. 

"Εκτη κλίσις λεγετ' εκείνη οποχει ονόματα αρσενικά και ούοέ- 
Fol.lOrt. τερα ulovov , όποια τελεκονουν εις ος | η εις ες και κάνουν την γε- 
νικην και την ίοτικην εις ους, οίον, ό Δημοσθένης, του Δημοσθέ- 
νους • το γένος, του γένους, και κλίνοντ' ετζη. 

'Ενικά • ό Δημοσθένης, του Δημοσθένους, τον Δημοσθένην, ώ 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 43 

Δημοσθένη. Πλ. οί Δηυ•.οσθένεις, των Δη|Λθσθενών, τους Δηρσθέ- 
νεις, ώ Δη[Λ.οσθένεις. 

Ενικά • το γένος, του γένους, το γένος, ώ γένος. Πλ. τα γένη, 
των γενών , τα γένη , ώ γένη . 

το ασθενές, του ασθενούς. — το έθνος, του έθνους. — το ειόος, 
του είδους (1). — το πάθος, του πάθους. 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΚΛΙΣΕΩΣ. 

Έβ^ό|7.η κλίσις των ονομάτων λέγετ' εκείνη οποχει ολα τα πε- 

ριττοσύλλαβα ονόματα, αρσενικά και θηλυκά και ούοέτερα, οποία 
τελειώνουν εις διάφορα τέλη , και κάνουν την γενικην και την οο- 
τικην εις ος <^ιά του ο μικρού, η εις ως οιά του ω μεγάλου, η εις 
ου • την αιτιατικην εις α, η άλλάσσοντας το ς της ευθείας εις ν 
και κλίνονται 'ς τούτον τον τρόπον. 

Ενικά • ο Αίας, του Αιαντος, τον Α'ίαντα, ώ Αία. Πλ. οί Fol. 10 Α. 
Αΐαντες, τών Αίάντίον, τους Αίανταις, ώ Α'ιαντες. 

Ενικά * η κακότης, της κακότητος, την κακότητα, ώ κα- 
κότη. Πλ. οί κακότητες, τών κακοτητίυν, ταΐς κακότηταις, ώ 
κακότητες. 

Έν. η φύσις, της φύσεως, την φύσιν, ώ φύσι. Πλ. οί φύσες, 
τών φύσεων, ταΐς φύσες, ώ φύσες. 

Ενικά • το πράγμα, του πράγματος, το πράγμα, ώ πράγμα. 
Πλ. τά πράγματα, τών πραγμάτων, τά πράγματα, ώ πράγματα. 

Ενικά, το γόνα, του γονάτου, το γόνα, ώ γόνα. Πλ. τά γό- 
νατα, τών γονάτων, τά γόνατα, ώ γόνατα. 

η άνθρωπότης, της άνθρ(οπότητος. — ή οιήγησις, της διηγη- 
σεο^ς. — η ούναρ,ις, της ουνάαεως. — η πόλις, της πόλεως. — 
η λέςις, της λέςεως. — το γήρας, του γήρατος. — το φώς, του 

(1) Le Ms. donne είδος. 



',4 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

φωτός. — το βαρύ, του βαρέος. — το στρωτά, του στρωμά- 



του. 



Fol. il α. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ. 

Όσα ονόματα αριθμητικά σημαίνουν ένα εις ταΐς ενικαις πτώ- 
σες κλίνονται μόνον, και όσα σημαίνουν πολλά εις ταΐς πληθυντι- 
καΐς μόνον, οίον, ένας, του ενός, τον έναν ■ η μία, της μιας, την 
υ.ίαν • το ένα, του ενός, το ένα. — ι ούο, τών ούο, τους ούο ■ 
οι δύο, τών δύο, ταΐς δύο ■ τα ούο, τών ούο, τα ούο. — ι τρεις, 
τών τριών, τους τρεις ■ οι τρεις, τών τρεις, ταΐς τρεις " τα τρία, 
τών τοιών, τα τρία. — ι τέσσαρες, τών τεσσάρίον • τα τέσσερα, 
τών τεσσάροον. — ί πέντε, τών πέντε ■ τα πέντε, τών πέντε. — 
ι εςγ) , τών Ιξη ■ τα εξη. — ί διακόσιοι, τών διακοσίων, τους δια- 
κόσιους, ώ διακόσιοι • οι διακόσιαις, τών οιακοσιων, ταΐς οιακό- 
σιαις • τα διακόσια, τών διακοσίων, τα διακόσια. — ί τριακόσιοι, 
τών τριακοσί(ον • και τα λοιπά όμοιοτροπως. 

Foi. \\b. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΕΙΔΩΝ. 

Είδη τών παραγώγων όνομάτ(ον είν' εφτά. 

Κτητικόν, οίον, βασιλικόν φόρεμα, πλατουνικόν βιβλίον • ούρά- 
νιον, γηϊνον, θαλάσσιον. 

Συνκριτικον δε και ύπερθετικόν, οίον, έντιμος, εντιμότερος, εν- 
τιμότατος • καλός, καλλίτερος, κάλλιστος ■ καλός, κάλλιος, άρισ- 
τος * κακός, χειρότερος, κάκιστος' μέγας, μεγαλίτερος, μέγιστος• 
ευγενής, ευγενέστερος, ευγενέστατος* σώφρων, σωφρονέστερος, σώ- 
φρον έστατο ς. 

Ύποκοριστικόν, οίον, άνθρωπος, άνθρ(οπίσκος, άνθρωπάρι, άν- 
Οροοπαράκι, ανθρωπάκι, άνθρωπαράς • άλογον, παρίππι, παριπ- 
πάκι. παριππάς ' κοπέλι, κοπελόπουλον, κοπελάκι. κόπελος ■ 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. ,., 

παι^ί, παιοάκι, παισόπουλον, παιοούλχρος ■ άνορας, κνίράριον, 
άνύρούλακας • ξύλον, ξυλάρι, ξυλύφι. 

Παρώνυυιον. θείον, Τρύφων, Νικήτας. 

Ρη|χατικόν. Φιλη[/.ων, νοήμων, νηφων. 

Πατροονυ'χικόν. Πηλείδης, Ηρακλείδης, Νεστορίο^ης. Fol. 12α. 

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΓΠΟΠΕΠΤΩΚΟΤΩΝ ΕΙΔΩΝ. 

Κύριον. Πέτρος, Παύλος, Μαρία. 

Προσηγορικόν. άνθρωπος, βόϊοι, άλογον, κόρακα:, σπίτι, μ,α- 
•/αΐρι. Έπίθετον. άνορεΐος, άνορεια, άνορείον * σοφός, σοφή, σο- 
φόν • δίκαιος, οικαία, δίκαιον. 

ΙΙρός τι έχον. υιός, πατέρας* σουλος, αφέντης ■ [λέγα, μικρόν ■ 
μαθητής, οιοάσκαλος. 

Ώς προς τι έχον • νύκτα, η^έρα • θάνατος, ζωη ■ Έλλην, βάρ- 
βαρος. 

Έθνικόν. Κρητικός, Κρητική ■ Ρωμαίος, Ρωααία ■ Πολίτης, 
Πολίτισσα ■ Χιώτης, Χιώτισσα ■ Κορφιάτης, Κορφιάτισσα. 

Έρωτη|Λατικόν. τις, τίνος, τίνα. Πλ. τίνες, τίνων, τίνας • τί, 
τίνος, τί. Πλ. τίνα, τίνίον, τίνα. Ποιος, ποία, ποιον• πόσος, 
πόση, πόσον • ποταπός, ποταπή, ποταπόν. 

Έν. αόριστον, τις, τινός, τινά. Πλ. τινές, τινών, | τινάς • 
τί, τινός, τί • τινά, τινών, τινά. Κάποιος, κάποια, κάποιον• 
όποιος, όποια, όποιον • όπόσος, όπόση, όπόσον ■ τέτοιος, τέτοια, 
τέτοιον. 

Άναφορικόν. οίος, οία, οίον* όσος, όση, όσον• όπου. 

Περιληπτικόν. λαός, πλήθος, χορός. 

Έπΐ[λεριζό|Αενά. άλλος, άλλη, άλλο ■ έτερος, ετέρα, έτερον ■ 
έκαστος, εκάστη, έκαστον ■ καθένας, καθεαία, καθένα• πασάνας, 
πασα'χία , πασάνα . 

Περιεκτικόν. ελαιώνας, καλαΐΛΐώνας, παλιού ρίλας Μαραθώνας. 



Fol. 12 b. 



46 ^ΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Γενικόν. ζώον, φυτόν. 

Είοικόν. άνθρωπος, έλαια, οάφνη. 

Τακτικόν. πρώτος, πρώτη, πρώτον ■ λεύτερος, τρίτος, τέταρτος, 
δέκατο ς , εικοστός . 

Άριθμητικόν. ένας, δύο, τρεις. 

Λ,πολελυμένον. θεός, λόγος, άγγελος. 
Fol. 13α Μετουσιαστικόν. ξύλινος, ξύλινη, ξύλινον : | πήλινος, σιδερέ- 

νιος, σιδερένια, σισερένιον • πέτρινος, χάλκινος, χαλκωματένιος • 
χρυσός, χρυσή, χ ρυσόν • άργυρος, άργυρη, άργυρόν. 

ΠΕΡΙ ΕΤΕΡΟΚΛΙΤΩΝ. 

ο Ζευς, του Διός, τον Δία, ώ Ζευ. — ό μέγας, του μεγάλου, 
τον μέγαν, ώ μέγα * οί μεγάλοι, των μεγάλων, τους μεγάλους, ώ 
μεγάλοι ' το ΚΛεγα, του μεγάλου. — ό πολύ, του πολλού, τον 
πολύν • οί πολλοί, των πολλών, τους πολλούς ■ το πολύ, του πολ- 
λού, το πολύ • τα πολλά, τών πολλών, τα πολλά. 

"Ακλιτα δε είναι τούτα ■ το σέβας, το όφελος, το ό'ναρ, το σέ- 
λας, το δέπας, το δέμας. 



Foi. ΐ3^ ΠΕΡΙ ΡΗΜΑΤΟΣ, 

ΡΗΜΑ εναι εν άπό τα μέρη του λόγου όπου κλίνονται, τ' όποιον 
ξεχωρίζει τα πρόσωπα, αν ενεργούν η πάσχουν, ξεκαθαρίζοντας 
και τους καιρούς με διαφόρους σχηματισμούς ■ ακολουθούν και το 
ρηίλα οκτώ τίνα ■ εγκλισις, διάθεσις, είδος, σχήμα, αριθμοί, πρό- 
σωπα, χρόνοι και συζυγίαις. 

Έγκλισες είναι πέντε ■ οριστική, γράφω * προστακτική, γράφε • 



Fol. 1 



la. 



ΪΟΦΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 47 

ευκτική, άαποτδ ν άγραφα, • υποτακτική, εάν γράφοι • απαρέμφα- 
τος, να γράφω. 

Διάθεσες είν' εςη. ενεργητική, γράφο) • παθητική, γράφομαι - 
μέση, βιάζομαι - ούσέτερον, ύγιαίνοο • αύτοενεργητικόν, μάχομαι' 
αύτοπαθητικόν, πάσχω, 

Ειόη ο*ύο. πρωτότυπον, σπείρω • παράγωγον, σπέρνοκ 

Σχήματα, ούο. άπλόν, γράφω * σύνθετον, παραγράφω. 

'Αριθμοί ούο. ενικός, γράφω ■ πληθυντικός, γράφομεν. 

Πρόσωπα τρία. πρώτον, γράφω • δεύτερον, γράφεις ■ τρίτον, 
γράφει. 

Χρόνοι έ'ξη. ένεστώς, γράφω• παρατατικός, έγραφα• παρα- 
κείμενος, γραμμένον εχω ' ύπερσυντέλικος, γραμμένον είχα η είχα 
γράψει, αόριστος, έγραψα ■ μέλλων, θέλω γράψει. 

ΠΕΡΙ ΣΥΖΥΓΙΩΝ. 

Συζυγίαις του ρήματος είν' έ'ξη ■ τέσσαρες των βαρυτόνων, και 
των περισπωμένων ούο. 

Πρώτη. 

Ή πρώτη συζυγία των βαρυτόνων ρημάτων τελειώνει εις β, 
φ, π, πτ, φτ , κείς τον αόριστον θέλει νάχει πάντοτε το ψ, οίον, 
τρίβω, έτριψα ■ γράφω, έγραψα ■ λείπ(ο, έλειψα * κλέπτ(υ, έκλεψα• 
κόφτο*, έκοψα. 

Δευτέρα. 

Ή οευτέρα τελίιώνει εις γ, κ, χ, σσ, ττ, ζ, κέίς τον αόρι- 
στον θέλει νάχει πάντοτε το ξ, οίον, | ανοίγω, άνοιξα• πλέκ(ο, Fol. 14 b. 
έπλεξα• βρέχω, έβρεξα* φυλάσσοο, έφύλαξα • πράττω, έπραξα - 
παίζω ^ έπαιξα. 

Τρίτη. 

Ή τρίτη τελειώνει εις θ . ν. ζ και (υ μέγα καθαρόν . κεϊς 



48 20ΦΙΑΝ0Γ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

τον αόριστον παντοτ' εγει το σ, οίον, πείθω, έπεισα* χρυσώνω, 
έχρύσωσα * οένω,εοεσα* νομίζω, ενόΐΛίσα ■ ακούω, ηκουσα* λύ(υ, 

έλυσα. 

Τετάρτη. 

Ή τετάρτη και τελευταία των βαρυτόνων τελειώνει εις λ, ν, 
ρ, και ό αόριστος πάντοτε θέλει νάχει αυτό εκείνο το σύ^φοονον του 
ένεστώτος, οίον, ψάλλω, έψαλα* κρίνω, έκρινα* λευκαίνω, ελεύ- 
κανα • ςαίνω, εςανα* σπείρω, έσπειρα. 

Fol. 15«. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΣΠΩΜΕΝΩΝ. 

Τα περισποψ.ενα ρήματα έ'ρχοντ' από την συζυγίαν των βαρυ- 
τόνων . 

Πρώτη. 

Και η [λεν πρώτη θέλει νάχει 'ς την παραληγουσαν του αορί- 
στου το η, η το ε, οίον, κρατώ, έκράτησα* ωφελώ, ωφέλησα* 
επαινώ, επαίνεσα* καλώ, έκάλεσα * παρακαλώ, επαρακάλεσα * 

φορώ, έφόρεσα. 

Δευτέρα. 

Ή δευτέρα θέλει και αύτη 'ς τον αόριστον το η η το α, οίον, 
ερωτώ, ερώτησα* τι*χω, έτί^ησα * αγαπώ, ηγάπησα * γελώ, έγέ- 
λασα* διψώ, είίψασα * πεινώ, έπείνασα * κανονίζονται οέ χρονικώς 
τούτον τον τρόπον. 

Foi. 15*. ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 

συζυγίας πρώτης των βαρυτόνων. 

ένεστ-ύς γράφω 

παρατατικός έγραφα 






ΣΟΦΙΑΝΟ! ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ 

μέλλίυν πρώτος θέλ(ο γράφει 



ΊΟ 



αόριστος πρώτος 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος δεύτερος 
μέλλιον οεύτερος 



π- 

έγραψα 

γραμμένον εν ω 

γραμμένον είχα και ει/ α γράψει 

είγα γράφει 

θέλω γφάφει 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ 



ενεστίυς 

παρατατικός 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος πρώτος 
μέλλιον πρώτος 
αόριστος δεύτερος 
μέλλων δεύτερος 



γράφομαι 

έγράφομουν 

γραμμένος είμαι 

γραμμένος ήμουν και ει/ α γραφθή 

έγράφθηκα 

θέλω γραφθή 

είχα γραφή 

θέλ(ο γραφή 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 



Fol.Nia. 



της δευτέρας συζυγίας. 



ενεστως 


ανοιγιο 




παρατατικός 


άνοιγα 




μέλλων πρώτος 


θέλ' ανοίξει 




αόριστος πρώτος 


ν y 

ανοιςα 




παρακείμενος 


άνοιιχένον εχω 




ύπερσυντέλικος 


άνοιμένον είχα και ει/' 


άνοίςει 


αόριστος δεύτερος 


είχ' ανοίγει 




μέλλων δεύτερος 


θέλ' ανοίγει 





50 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 



ενεστως 
παρατατικός 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος πρώτος 
μέλλων πρώτος 
αόριστος οεύτερος 
μέλλων δεύτερος 



ανοίγομαι 

ανοιγόμουν 

άνοιμένος είμαι 

άνοιμένος ήμουν και είχ' άνοιχθη 

ανοίχθηκα • 

θέλ' άνοιχθη 

είχ' άνοιγή 

θέλ' άνοιγη 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 



της τρίτης συζυγίας. 



Fol. 16^. 



ένεστώς 


πείθοο 


παρατατικός 


έπειθα 


μέλλιυν πρώτος 


θέλοο πείσει 


αόριστος πρώτος 


έπεισα 


παρακείμενος 


πεισμένον εχω 


ύπερσυντέλικος 


πεισμένον είχα και είχα πείσει 


αόριστος δεύτερος 


είχα πείθει 


μέλλων δεύτερος 


θέλο; πείθει 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 



ενεστως 



παρατατικός 
παρακείμενος 
•'^περσυντέλικος 



πείθομαι 

έπείθομουν 

πεισμένος είμαι 

πεισαένος ήμουν και είχα πεισθή 



ΕΟΦίΑΝΟΪ ΓΡΑΜ M ΑΤΙ KH . 

αόριστος πρώτος έχείσοηκα 

μέλλων πρώτος θέλω πεισθώ 

αόριστος δεύτερος είχα πείθεσθαι 

(λέλλ(ον δεύτερος Οε'λίυ πείθεσθαι 

ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 



Μ 



ενεστως 

παρατατικός 
μέλλων πρώτος 
αόριστος πρώτος 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος δεύτερος 
μέλλων δεύτερος 



Fol. Π λ. 



της τετάρτης συζυγίας. 

λευκαίνω 

έλεύκαινα 

θέλω λευκάνει 

έλεύκανα 

λευκαμένον εχω 

λευκαμένον είχα και είχα λευκάνει 

είχα λευκαίνει 

θέλου λευκαίνει 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ 



ενεστ(ος 

παρατατικός 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος πρώτος 
μέλλοον πρώτος 
αόριστος οεύτερος 
μέλλουν Μυτερός 



λευκαίνομαι 

έλευκαίνομουν 

λευκαμένος είμαι 

λευκαμένος ήμουν και είχα λευκανθη 

έλευκάνθηκα 

θέλ(ο λευκανθη 

είχα λευκαίνεσθαι 

θέλ(υ λευκαίνεσθαι 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΙΤΙΤΙΚΑ 



Foi. ι; α. 



συζυγίας πρώτης των περισπωμένων. 



εν έστω? 
παρατατικός 



κρατώ 



εκρατουν 



52 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ, 

μέλλουν πρώτος θέλω κρατήσει 



αόριστος πρώτος 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος δεύτερος 
μέλλων δεύτερος 



εκρατησα 

κράτη μένον έχω 

κρατημένο ν εί^α και είχα κρατήσει 

είχα κρατεί 

θέλω κρατεί 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ 



ενεστους 

παρατατικός 
παρακείμενος 
ύπερσυντέλικος 
αόριστος πρώτος 
μέλλουν πρώτος 
αόριστος δεύτερος 
μέλλων δεύτερος 



κρατούμαι 

εκρατούμουν 

κρατημένος είμαι 

κρατημένος ήμουν και είχα κρατηθη 

έκρατηθηκα 

θέλω κρατηθη 

είχα κρατεΐσθαι 

θέλω κρατεΐσθαι 



Fol. 18 α. 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 



της οευτερα; των περισπωμένων, 



ενεστως 



γελ 



ω 



παρατατικός 


έγέλουν 


μέλλων πρώτος 


θέλω γελάσει 


αόριστος πρώτος 


έγέλασα 


παρακείμενος 


γελασμένον έχω 


ύπεοσυντέλικος 


γελασμένον εί^α και είχα γελάσει 


αόριστος δεύτερος 


είχα γελάει 


μέλλων δεύτερος 


θέλω γελάει 






ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 53 

ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ 

ένεστώς γελουμαι 

παρατατικός έγελούμουν 

παρακείμενος γελασμένος είμαι 

ύπερσυντέλικος γελασμένος ήμουν και είχα γελασθτ, 

αόριστος πρώτος έγελάσθηκα 

μέλλων πρώτος θέλω γελασθη 

αόριστος δεύτερος είχα γελάσθαι 

μέλλων σεύτερος Οέλο^ γελάσθαι 

Προσωπικώς ίέ κλίνονται εις τρόπον τοιούτον 

ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ Foll8 ^ 

συζυγίας πρώτης των βαρυτόνων. 

Ένεστώς. 

Ενικά, γράφω, γράφεις, γράφει. Πλ. γράφομεν, γράφετε, γρά- 
φουσι και γράφουν. 

Παρατατικός. 

'Έγραφα, έγραφες, έγραφε. Πλ. έγράφαμεν, έγράφετε, έγραφαν 
και έγράφασιν. 

Μέλλων πρώτος. 

θέλω γράψει, θέλεις γράψει, θέλει γράψει. Πλ. θέλομεν γράψει, 
θέλετε γράψει, θέλουν [και θέλου]σι γράψει (1). 



σι 
(Ι) Ms. θέλουν γράψει. 



54 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

'Αόριστος πρώτος. 

'Έγραψα, έγραψες, έγραψε • εγράψαμεν, έγράψετε, έγραψαν. 

^Παρακείμενος. 

Γραμμένον έχω, γραμμένον έχεις, γραμμένον έχει • γραμμένον 
• έχομεν, γραμμένον έχετε, γραμμένον έχουσι και έχουν. 

* 

Ύπερσυντέλικος. 
Fol. 19 λ. Γραμμένον είχα, γραμμένον είχες, γραμμέ | νον είχε * γραμμένον 

εϊχαμεν, γραμμένον ειχετε, γραμμένον ε'ίχασι και είχαν. 

Άλλοίως* είχα γράψει, είχες, είχε• ε'ίχαμεν, ειχετε, ε'ίχασι 

και είχαν. 

Αόριστος δεύτερος. 

Είχα γράφει, είχες γράφει, είχε γράφει • ε'ίχαμεν γράφει, ειχετε 
γράφει, ε'ίχασι και είχαν γράφει. 

Μέλλων δεύτερος. 

Θέλω γράφει, θέλεις γράφει, θέλει γράφει • θέλομεν γράφει , 
θέλετε γράφει, θέλουσι και θέλουν γράφει. 

Πρόσεχε ότι οί μέλλοντες ομοίως και οι παρακείμενοι και οί 
ύπερσυντέλικοι, και ό [μέλλων] οεύτερος τών ενεργητικών ομοίως και 
των παθητικών ρημάτ(ον κλίσιν ούοεμίαν έχουσιν εις ολαις ταΐς 
έγκλισες, αν 8h κλίνωνται αντάμα με το έχω, η το είχα, η το 
θέλ(ο, εύγάνοντας τον παρακείμενον και τον ύπερσυντέλικον τών 
παθητικών, όποιοι θέλουν το είμαι η το ήμουν. 

Fol. 19*. ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 

της πρώτης συζυγίας. 

Ένεστώς και παρατατικός. 
Γράφε, ας γράφει. Πλ. γράφετε, ας γράφουν και ας γράφουσι, 



ΣΟΦΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 55 

Παρακείμενος. 

'Έχε γρα(Λ{Αενον, ας έχει γραμμενον ■ έχετε γρα[λ{/.ένον, ας έχουν 
και ας έχουσι γρα(Α[Αενον. 

Αόριστος πρώτος. 
Γράψε, ας γράψει ■ γράψετε, ας γράψουν και ας γράψουσι. 

ΕΥΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς και παρατατικός. 

ν Α|Λποτε να έγραφα, άμποτε να έγραφες, άμποτε να έγραφε ■ 
άμποτε νάγράφα^εν, άμποτε νάγράφετε, άμποτε νάγράφασι και 
νάγραφαν. 

Παρακείμενος και ύπερσυντέλικος. 

"Αυνποτε να είχα γράψοι, να εί'/ες γράψοι, | να είχε γράψοι. Fol. 20 λ. 
Πλ. άίΑποτε να ειχα^εν γράψοι, να εί'χετε γράψοι, να ειχασι και 
να είχαν γράψοι. 

Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

"Αμποτε να γράψω, να γράψοις, να γράψοι* άμποτε να γράψω- 
|χεν, να γράψαιτε, να γράψουν. 

Αόριστος δεύτερος. 

"Αμποτε να εί^α γράφοι, να είχες γράφοι, να είχε γράφοι ■ 
άμποτε να ειχα(Λεν γράφοι, να ειχετε γράφοι, να είχαν γράφοι. 

Μέλλων δεύτερος. 

"Αμποτε να 6eXco γράφοι, να θε'λοις γράφοι, να θε'λοι γράφοι ■ 
άμποτε να θέλου,εν γράφοι, να Οε'λετε γράφοι, να θε'λουν και να 
θέλουσι γράφοι. 



56 ΣΟΦΙΑΝΟΤ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 



ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

'Εάν γράφω, εάν γραφής, έαν γράφη ■ έαν γράφοψ,εν, εάν γρά- 
φετε, εάν γράφουσι. 

Παρακείμενος. 

roi.^u^. ^ αν ε χ ω γρα|Α[λενον, εαν εχης γρα^ενον, | εαν εγ-η γραμ-αε- 

νον • εάν εχω{Λεν, εάν έχετε, έαν έχουσι. 



'Αόριστος πρώτος. 

Έαν γράψω, εαν γράψης, εάν γράψη ■ εάν γράψω^εν, έαν γρά- 
ψετε, έαν γράψουσι. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Να γράφοι, να γράφεις, να γράφει ■ να γράφο [Λεν, να γράφετε, 
να γράφουν. 

Παρακείμενος. 

Νά/ω γρα|Λ|Λενον, νάγεις, νάχει • νάχο[Λεν, νά^ετε, νάχουν. 

Μέλλων πρώτος. 

Να γράψω, να γράψεις, να γράψει, να γράψο^εν, να γράψετε, 
να γράψουν. 

Η ΜΕΤΟΧΗ. 

Γράφοντας. 






ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 57 

ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ Fol.îl•, 

συζυγίας πρώτης των βαρυτόνων. 

Ένεστώς. 

Γράφομαι, γράφεσαι, γράφεται • γραφόμεθα, γράφεσθε, γρά- 
φονται. 

Παρατατικός. 

Έγράφομουν, εγράφοσουν, έγράφετον • έγραφόμεθα, εγράφεστε, 
έγράφονταν . 

Παρακείμενος. 

Γραμμένος είμαι, γραμμε'νος είσαι, γραμμένος εναι * γραμμένοι 
εΐμεσθεν, γραμμένοι είστε, γραμμένοι είναι. 

Ύπερσυν τελικός. 

Γραμμένος ημουν 5 γραμμένος ήσουν, γραμμένος ήτον ■ γραμμέ- 
νοι ημεθα, γραμμένοι ήσθε, γραμμένοι ήσαν. 

Άλλοιως ■ είχα γραφθη, είχες γραφθη, είχε γραφθή ■ ε'ίναμεν 
γραφθη, ειχετε γραφθη, ειχασι και είχαν γραφθη. 

'Αόριστος πρώτος. 

Έγράφθηκα, έγράφθης, εγράφθη • έγράφ Ι θημαν, έγράφθητε, Fol.2l£. 
εγράφθησαν. 

Μέλλων πρώτος. 

Θέλοο γραφθη, θέλεις γραφθη, θέλει γραφθη ■ θέλομεν γραφθη, 
θέλετε γραφθη, θέλουν και θέλουσι γραφθη. 

Αόριστος δεύτερος. 

Είχα γραφή, είχες, είχε ■ είχα μεν γραφή, ειχετε, ειχασι και 



!|• 



ι/ αν, 



58 ΪΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Μέλλων δεύτερος. 

θέλω γραφή, θέλεις, θέλει ■ θέλο^εν, θέλετε, θέλουσι και θέ- 
λουν. 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Γραφόσουν, ας γράφεται, γράφεσθε, ας γράφωνται. 

Παρακείμενος. 

*Ας είσαι γραυψ,ένος, ας έναι ■ ας είστε γρα|Α|/.ένοι, ας είναι. 

'Αόριστος πρώτος. 
Γράψου, ας γραφθη * γραφήτε, ας γραφθούν. 

Foli22û . ΕΤΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς και παρατατικός. 

"Αμποτε να γραφόμουν, να γραφόσουν, να γράφετον ■ να γραφό- 
(χεθα, να γράφεσθε, να γράφονταν. 

Παρακείμενος και ύπερσυντέλικος. 

"Αμποτε να τψ,ουν γρα^ένος, να ήσουν, να ήτον * να τψ,εσθα, 
να ήστε, να ήσαν. 

Μέλλων πρώτος. 

"Αμποτε να γραφθώ, να γραφθης, να γραφθη ■ να γραφθοΰ[^εν, 
να γραφθήτε, να γραφθούν. 

Αόριστος δεύτερος. 

"Αρ/ττοτε νά εί^α γραφή, να είχ ες, να εί^ε • να ειχα^εν, να 
ειχετε, νά είχαν. 



ΕΟΦΙΑΝΟΤ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. δθ 

Μέλλων δεύτερος. 

"Ααποτβ να γραφώ, να γραφής, να γραφή ■ να γραφου^εν, να 
γραφητε, να γράφουν. 

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ, 

*Ενεστώς. 

Έάν γράφω{Λαι, έάν γράφεσαι, εάν γράφεται• | εάν γραφώ- Fol, 22/;, 
αεθα, εάν γράφεσθε, εάν γράφωνται. 

Παρακείμενος. 

Έαν ει;χαι γρα^αένος, εάν είσαι, εάν εναι ■ εάν ει^εΟεν, εάν 
είστε, εάν είναι. 

Μέλλων πρώτος. 

Έαν γραφθώ, εάν γραφθής, εάν γραφΟη • εάν γραφΟουν,εν, εάν 
γραφΟητε, εάν γραφθουσι. 

Μέλλων δεύτερος. 

Έαν γραφώ, εάν γραφής, εάν γραφή* εάν γραφου'Λ,εν , εάν 
γραφητε, εάν γραφοΰσι. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Νά γράφομαι, νά γράφεσαι, νά γράφεται* νά γραφό^εΟα, νά 
γράφεσθε, νά γράφονται. 

Παρακείμενος. 

Νά εί-,Λαι γραι/,-ν,ε'νος, νά είσαι, νάναι * νά ειαεσθεν, νά είστε, 
νά είναι. 



60 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Αόριστος πρώτος. 

Fol. 23 α. Να γραφθώ, να γραφθης, να γραφθη ' να γραφ(θοΰμεν, να 

γραφθητε, να γραφθούν. 

Μέλλων πρώτος. 

Να θέλω γραφθη, να θέλεις, να θέλει ■ να θέλωμεν, να θέλετε, 

να θέλουν. 

Μέλλων δεύτερος. 

Να γραφώ, να γραφής, να γραφή • να γραφοΰμεν, να γραφητε, 
να γράφουν. 

Η ΜΕΤΟΧΗ. 

Παρακείμενος. 

1 Ό γραμμένος, του γραμμένου ■ ή γραμμένη, της γραμμένης* 
τ6 γραμμένον, του γραμμένου. 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 

συζυγίας πρώτης τών περισπωμένων. 
Ένεστώς. 

Κρατώ, κρατείς, κρατεί • κρατουμεν, κρατείτε, κρατουσι και 
κρατούν. 

Παρατατικός. 

Fol. 23 b. Έκράτουν, έκράτειες, έκράτειε • έκρατοΰμαν, | έκρατεΐτε, έκρα- 

τουσαν . 

Μέλλων πρώτος. 

Θέλω κρατήσει, θέλεις, θέλει ■ θέλομεν, θέλετε, θέλουσι και 
θέλουν. 



ΙΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 61 

Αόριστος πρώτος. 

Έκράτησα, έκράτησες, έκράτησε ■ έκρατησα[λεν, εκρατησετε, 
έκράτησαν. 

ΙΊαρακείμενος. 

Κράτη (λένον έχω, έχεις, έχει ■ κράτη (λένον εχο(λεν, έχετε, έχουσι 
και έχουν. 

Ύπερσυντέλικος. 

Κράτη (λένον είχα και είχα κρατήσει, είχες, είχε ■ κράτη (λένον 
ει/α[λεν και ειχα^εν κρατήσει, ε'ιχετε, ε'ιχασι και είχαν. 



'Αόριστος δεύτερος. 

Είχα κρατεί, είχες, είχε • ειχαίλεν κρατεί, είχετε, εΐχασι και 
είχαν . 

Μέλλων δεύτερος. 

Θέλω (1) κρατεί, θέλεις, θέλει ■ θέλο(λεν κρατεί, θέλετε, θέλουσι 
και θέλουν. 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Κρατεί, ας κρατεί, κρατείτε, ας κρατούν. 

Αόριστος πρώτος. Fol. 24 α. 

Κράτησε, ας κρατήσει • κρατήσετε, ας κρατήσουν. 

(1) Ms. έλω. 



62 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

ΕΥΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

"ΑίΑποτε να κρατούν, να κράτειες, να κράτειε ■ να κρατούσαν, 
να κρατείτε, να κρατούσαν. 

ê 
Παρακείμενος και ύπερσυντέλικος. 

"Αμποτε να είχα κρατησοι, να είχες, να είχε ■ να ε'ιχα'χεν, να 
εΐ'χετε, να είχαν. 

Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

"Αμποτε να κρατήσω, να κρατησοις, να κράτη σοι * να κρατη- 
σω^εν, να κρατησαιτε, να κρατήσουν. 

Αόριστος δεύτερος. 

Άμποτε να είχα κρατοΐ, να είχες, να είχε να ειχα(χεν, να 
ειχετε, να είχαν. 

Μέλλων δεύτερος. 

"Αυ/τυοτε να θε'λίο κρατοΤ, να θέλοις, να θέλοι • να Οε'λοψ.εν, να 
θε'λετε, να θε'λουν. 

Fol. 24*. ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Έαν κρατώ, εάν κρατης, έαν κράτη 4 έαν κρατού'Λ,εν, έαν κρα- 

τητε, εάν κρατουσι. 

Αόριστος πρώτος και μέλλω. 

Έαν κρατήσω, εάν κράτησης, εάν κράτηση * εάν κράτη σω^εν^ 
έαν κρατήσετε, εάν κρατησουσι. 



ΪΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 03 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Να κρατώ, να κρατείς, να κρατεί ■ να κρατοίψεν, να κρατείτε, 
να κρατούν. 

Μέλλων πρώτος. 

Να κρατήσω, να κρατήσεις, να κρατήσει ■ να κρατησοίΑεν, να 

κρατήσετε, να κρατήσουν. 

Η ΜΕΤΟΧΙΙ. 
Κρατώντας. 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ 

συζυγίας δευτέρας των περισπωμένων. 
'Ενεστώς. 

Γελώ, γελάς, γελά • γελου^εν, γελάτε, γελουσι και γελούν. 

Παρατατικός. 

Έγέλουν, έγέλας, εγέλα • έγελου^εν και έγελού σα^εν , έγέ- Fol. 25 λ. 
λάτε, έγελουσαν. 

Μέλλων πρώτος. 

Θέλου γελάσει, θέλεις, θέλει ■ θέλο^εν γελάσει, θέλετε, θέλουσι 
και θέλουν. 

Αόριστος πρώτος. 

Έγέλασα , έγέλασες , έγέλασε ■ έγελάσα^εν , έγελάσετε , έγέ- 
λασαν . 



64 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Παρακείμενος. 

Γελασρ,ένον έχω, έχεις, έχει • έχο|7.εν, έχετε, εχουσι και έχουν. 

'Γπερσυν τελικός. 

Γελασ^ένον είχα καΐ είχα γελάσει, είχες, εί/ε ■ ειχα[λεν, ει/ετε, 
ε'ιχασι και είχαν. 

Αόριστος δεύτερος. 

Είχα γελάει, είχες, είχε ■ ειχαρ,εν, ειχετε, ει/ αν. 

Μέλλων δεύτερος. 
θέλω γελάει, θέλεις, θέλει ■ θέλο^εν, θέλετε, θέλουν. 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεσιώς και παρατατικός. 

Γέλα, ας γελάει • γελάτε, ας γελοΰσι. 

Αόριστος πρώτος. 
Γέλασε, ας γελάσει • γελάσετε, ας γελάσουν. 

Foi. 25^. ΕΤΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς και παρατατικός. 

"Αμποτε να γελούν, να γέλας, να γέλα * να γελούσαν και να 
γελούσα ^εν, να γελάτε, να γελούσαν. 

Παρακείμενος και υπερσυντέλικος. 

'Αμποτε να είχα γελάσοι, να είχες, να είχε ■ νά ειχααεν, να 
ει/ετε, να είχαν. 



ΙΟΨΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 0ί> 

'Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

"Αμποτε να γελάσω, να γελάσοις, να γελάσοι ■ να γελάσωυ.εν, 
να γελάσαιτε, να γελάσουν. 

'Αόριστος δεύτερος. 

"Αμποτε να είχα γελάοι, να είχες, να είχε • να ειχαμεν, να 
εϊχετε, να είχαν. 

Μέλλων δεύτερος. 

"Αμποτε να θέλω γελάοι, να θέλοις, να Οέλοι ■ να θέλωμεν, να 

θέλετε, να θέλουν. 

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς καϊ παρατατικός. 

Έαν γελώ, έαν γελάς, εάν γελά ■ έαν γελοΰμεν, εάν γελάτε, 
εάν γελοΰσι. 

αόριστος πρώτος και μέλλων. Fol. 20 α 

Έαν γελάσω, εάν γελάσης, εάν γελάση ' έαν γελάσωμεν, έαν 

γελάσετε, εάν γελάσουσι και έαν γελάσουν. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Να γελώ, να γελά;, να γελά ■ να γελοΰμεν, να γελάτε, να 
γελούν . 

Μέλλων πρώτος. 

Να γελάσω, να γελάσεις, να γελάσει * να γελάσομεν, να γελά- 
σετε, να γελάσουν. 



G U 10ΦΙΑΝ0Ϊ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 



Η ΜΕΤΟΧΗ 



Γελώντας. 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ 

συζυγίας πρώτης των περισπωμένων. 
Ένεστώς. 

Κρατούμαι, κρατειέσαι, κρατειέται ■ κρατούμεσθα, κρατιέσθε, 
κρατούνται (1). 

Παρατατικός. 

Έκρατούμουν, έκρατειόσουν, έκρατειότον ■ έκραθούμεθα, έκρα- 

τειέσθε, έκρατοΰνταν. 

Παρακείμενος. 

Fol. 26 £. Κρατημένος είμαι, είσαι, έναι ■ κρατημένοι ειμεσθεν, είστε, 

είναι . 

Τπερσυντέλικος. 

Κρατημένος ήμουν, ήσουν, ητον ■ κρατημένοι η μέθα , ήσθε , 
ήσαν. 

'Αόριστος πρώτος. 

Έκρατηθηκα, έκρατηθης, έκρατηθη ■ έκρατηθημαν και εκρα- 

τηθηκαμεν, εκρατηθητε, έκρατηθησαν. 

Μέλλων πρώτος. 

θέλω κρατηθη, θέλεις, θέλει ■ θέλομεν, θέλετε, θέλουσι και 
θέλουν . 

(1) Ms. κρατούν. 



ΣΟΦΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. G? 

'Αόριστος δεύτερος. 

Είχα κρατειέσΟαι, είχες, εί-/ε ■ ει/ α μεν , εί'/ετε , cïyy.ai και 
είχαν. 

Μέλλων δεύτερος. 

Θέλω κρατειέσΟαι, θέλεις, θέλει ■ θέλομεν, θέλετε, Οέλουσι και 
θέλουν . 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Κρατειόσουν, ας κρατειέται • κρατειέσθε, ας κρατειώνται. 

Παρακείμενος. 

*Ας είσαι κρατημένος, ας έναι ■ ας είστε κρατημένοι, ας είναι. 

Αόριστος πρώτος καΐ μέλλων. 1υ1.27«. 

Κρατήσου, ας κρατηθή ■ κρατηθητε, ας κρατηθούν. 

EYKTIKÀ 1ΊΑΘΗΤΪΚΑ (1). 

Ένεστώς και παρατατικός. 

"Αμποτε να κρατειόμουν, να κρατειόσουν, να κρατειότον ■ να 
κρατειόμεσθα (2), να κρατειόνταν. 

Μέλλων πρώτος. 

'Αμποτε να κρατηθώ, να κρατηθης, να κρατηθη ■ να κράτη - 
θουμεν, να κρατηθήτε, να κρατηθούν. 

(1) Ms. ενεργητικά. 

(2) La seconde personne plurielle n'est pas dans le Ms. 



Fol. 21 6. 



68 ΙΟΦΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

'Εάν κρατειώμαι, εάν κρατείσαι, εάν κρατειέται ■ εάν κρατειώ- 

μεσθε, εάν κρατειέσθεν, εάν κρατειώνται. 

αόριστος πρώτος και μέλλων. 

'Εάν κρατηθώ, εάν κρατηθης, εάν κρατηθή * εάν κρ,τηΟουμεν, 
εάν κρατηθήτε, εάν κρατηθουσι. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Να κρατούμαι, να κρατειέσαι, να κρατειέται ■ να κρατούμεσθεν, 
να κρατειέσθε, να κρατούνται. 

Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

Να κρατηθώ, να κρατηθης, να κρατηθή * να κρατηθοΰμεν, να 
κρατηθήτε, να κρατηθούν. 

Η ΜΕΤΟΧΗ. 

Παρακείμενος. 

Ό κρατημένος, του κρατημένου ■ η κρατημένη, της κρατημέ- 
νης • το κράτη μένον, του κρατημένου. 



ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ 

συζυγίας δευτέρας τών περισπωμένων. 
Ένεστώς. 

Γελουμαι, γελάσαι, γελάται* γελούμεσθεν, γελάσθεν, γελώνται. 



ΞΟΦΙΑΝΟΤ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. (59 

Παρατατικός. 

Έγελούμουν, έγελώσουν, εγελάτον • έγελώμεσθεν, εγελασθεν, 
έγελώνταν . 

Παρακείμενος. 

Γελασμένος είμαι, είσαι, εναι* εΐμεσθεν, | είστε, είναι. Fol. 28 λ 

Ύπερσυντέλικος. 

Γελασμένος ήμουν, ήσουν, ήτον • η μέθα, ησΟε, ήσαν. 

'Αόριστος πρώτος. 

Έγελάσθηκα, έγελάσθης, έγελάσθη* έγελάσθημαν, έγελάσθητε, 
ϊ'γελάσθησαν. 



Μέλλων πρώτος. 

Θέλω γελασθή , θέλεις, θέλει• θέλομεν, θέλετε, θέλουσι και 
θέλουν . 

Αόριστος δεύτερος. 

Είχα γελάσθαι, είχες, είχε• ειχαμεν, ειχετε, είχαν. 

Μέλλων δεύτερος. 

Θελώ γελάσθαι, θέλεις, θέλει * θέλομεν, θέλετε, θέλουν. 
ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς καϊ παρατατικός. 
Γελώσουν, ας γελάτε* γελάσθε, ας γελώνται. 

Αόριστος πρώτος και μέλλων. 
Γελάσου, ας γελασθη • γελασθητε, ας γελασθουν. 



70 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ, 



ΕΥΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 



Ένεστώς και παρατατικός. 



Fol. 28^. Άμποτε να γελού|λουγ, να γελ(οσουν, να γελατον | να γελ(ο- 

αεσΟεν, να γελασθεν, να γελωνταν. 

'Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

"Αμποτε να γελασβώ, να γελασθης, να γελασθη * να γελασθοΟ- 
ν.εν, να γελασθητε, να γελασθουν. 

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Έαν γελωααι, έαν γελάσαι, έαν γελαται• έαν γελώ|Λεσθεν, έαν 
γελάσθεν, εάν γελώνται. 

'Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

Έαν γελασθώ, έαν γελασθής, έαν γελασθη ■ έαν γελασθου^εν, 
έαν γελασθητε, έαν γελασθοΰσι. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Να γελου'|Λαι, να γελάσαι, να γελαται ' να γελοιψ,,εσθεν, να γε- 
λάσθεν, να γελουνται. 

αόριστος πρώτος και μέλλων. 

Να γελασΟώ, να γελασθης, να γελασθη ■ να γελασΟουυιεν, να 
γελασθητε, να γελασθουν, 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 71 



II ΜΕΤΟΧΙ Ι 



[Παρακείμενος.] 

Ό γελασμένος, του γελασμένου• | ή γελασμένη, της γελασμένης• Fol. 29α. 
το γελασμένον, του γελασμένου. 



ΠΕΡΙ TOT ΤΠΑΡΚΤΙΚΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ. 
ΟΡΙΣΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Είμαι, είσαι, εναι* ειμεθεν, είστε, είναι. 

Παρατατικός και ύπερσυντέλικος. 
Ήμουν, ήσουν, ητον ■ ημεθα, ήσθε, ήσαν. 

Μέλλων πρώτος. 

θέλω είσται, θέλεις είσται, θέλει είσται* θέλομεν, θέλετε, θέ- 
λουσι και θέλουν. 

Μέλλων δεύτερος. 

θέλω είμαι, θέλεις είσαι, θέλει είσται• θέλομεν είσται, θέλετε 
είστε, θέλουσι και θέλουν είσται. 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ 

Ένεστώς. 

Έαν είμαι, έαν είσαι, εάν έναι • εάν είμεθα, εάν είστε, εάν 
είναι. 



72 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Ύπερσυντέλ:κος. 

'Εάν ήμουν, εάν ήσουν, εάν ήτον • εάν ήμεθα, εάν ήσθε, εάν 
ήσαν. 
FA 20*. ΕΤΚΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

"Αμποτε να είμαι, να είσαι, νάναι • να εΐμεθεν, να είστε, να 
είναι. 

Ύπερσυντέλικος. 

''Αμποτε να ήμουν, να ήσουν, να ήτον • να ήμεθα, να ήσθε, να 
ήσαν. 

Μέλλων. 

"Αμποτε να θε'λω είσται, να θε'λοις, να θέλοι • να θε'λομεν, να 
θέλετε, να θέλουν. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ. 

Ένεστώς. 

Να είμαι, να είσαι, νάναι* να εΐμεθεν, να είστε, να είναι. 

Η ΜΕΤΟΧΗ. 

Έστοντα:. 



ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΧΩ ΡΗΜΑΤΟΣ. 
ΟΡΙΣΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Έ*/ω, έχεις, έχει* έχομεν, έχετε, εχουσι και έχουν. 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 73 

Παρατατικός. 

Είχα, είχες, είχε• εΐχα(ν,εν, ειχετε, εΐχασι και είχαν. 

Μέλλων πρώτος. 

Θέλω εγει j θέλεις έχει, θέλει έχει* θέλοαεν έ'^ει, θέλετε έχει, 
θέλουν έχει και θέλουσιν έχει. Fol. 30 β. 

'Αόριστος δεύτερος. 
Είχα έχει, εί^ες, είνε* εΐναμεν έχει, ειχετε, εί^αν. 

Μέλλων δεύτερος. 
θέλω έχει, θέλεις, θέλει' θέλθ{Αεν, θέλετε, θέλουν. 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 
ϋ.χε, ας έχει• έχετε, ας ε^ουν. 

ΕΥΚΤΙΚΑ. 

Ένεστώς και παρατατικός. 

"Αμποτε να είχα, να είχες, να είχε• να ειχα^εν, να ειχετε, να. 
είχαν. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ. 

Ένεστώς. 
Νάχω, νάχεις, ναχει • νάχο^εν, ναχετε, νάχουν. 

Η ΜΕΤΟΧΗ. 
Έχοντας. 



74 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΕΛΩ ΡΗΜΑΤΟΣ. 
ΟΡΙΣΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 
θέλω, θέλεις, θέλει• θέλο^εν, θέλετε, θέλουσι και θέλουν. 

Παρατατικός. 

"Ηθελα, ήθελες, ήθελε' ηθέλα^,εν, ηθέλετε, ήθελαν. 

Fol. 30 />. Αόριστος πρώτος. 

'Ηθέλησα, ηθέλησες, ηθέλησε* ηθελησα[/.εν, ηθελησετε, ηθέλη- 
σαν. 

Μέλλων πρώτος. 

θέλω θελήσει, θέλεις, θέλει ■ θέλο^εν θελήσει, θέλετε, θέλουν. 

Αόριστος δεύτερος. 

Είχα θέλει, είχες, είχε* ειχα(χεν θέλει, ειχετε, ε'ίχασι και είχαν 
θέλει . 

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

θέλε, ας θέλει* θέλετε, ας θέλουν. 

ΕΤΚΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

"Αμποτε να ήθελα, να ήθελες, να ήθελε ■ να ηθέλα(Λεν, να ηθέ- 
λετε, να ήθελαν. 



ΣΟΦΤΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΙΪ. 75 

'Αόριστος πρώτος και μέλλων. 

"Αμποτε να θελήσω, να θελήσοις, να θελήσοί' να θελήσίυαεν, 
να θελήσετε (1), να θελήσουν. 

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΑ. 

Ένεστώς. 

Έαν θέλ(υ, έαν θέλης, εάν Οέλη ' εάν θέλοψεν, εάν θέλετε, εάν 
θέλουσι . 

Ιλόριστος πρώτος καΐ μέλλων. 

Έαν θελήσω, εάν θέλησης, έαν θέληση* εάν θελήσω [/.εν, εάν 
θελήσετε, έαν θελήσουν και | έαν θελήσουσι. Fol. 81 β. 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ. 

Ένεστώς. 

Να θέλω, να θέλεις, να θέλει' να θέλο^εν, να θέλετε, να θέλουν. 

Μέλλων πρώτος. 

Να θελήσίο, να θελήσεις, να θελήσει* να θελήσο^εν, να θελή- 
σετε, να θελήσουν. 

Η ΜΕΤΟΧΗ, 
θέλοντας. 

(1) Au-dessus de la troisième syllabe de θελήσετε, on lit αι. 



76 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

ΠΕΡΙ μετοχής. 

Η ΜΕΤΟΧΗ εναι μέρος λόγου οπού κλίνεται, και λέγεται 
μετοχή οιότι μετέχει τα ιδιώματα του ονόματος και του ρήμα- 
τος* και από μεν το όνομα μετέχει γένος και πτώσιν, από Οε το 
ρήμα, οιάθεσιν, χρόνον και συζυγίαν. Και γίνονται μετοχαΐς εις 
όλους τους χρόνους των. ρημάτων, κείς πάσαν ενκλισιν και οιάθε- 
σιν • και πρόσεχε ότι ή μετοχή έπενοηθη Οιά βραχυλογίαν και καλ- 
Foï. 31 /^. λ(οπισμόν του λόγου και όχι ότι | νάν' αναγκαία, Οιότι αν είπης 
« έπολέμησα και ένίκησα » , ώραιότερον και συντομώτερον εναι νά 
ειπης « πολεμώντας ένίκησα » . Δια τοΰτο και η κοινή γλώσσα η 
έοικη μας, μη γυρεύοντας εις τοΰτο το μέρος άλλους καλλοοπισμούς, 
φυσικά ό'λαις ταΐς μετοχαΐς των παλαιών Ελλήνων, ταΐς Οιαλύουν 
με το ριστικόν ρήμα του χρόνου οπουθελεν έχει η μετοχή και με το 
όπου, όποιον εναι η άρθρον ύποτακτικόν, η όνομα άναφορικόν άκλι- 
τον, τόποΐον λαμβάνεται εις κάθε γένος και χρόνον και πρόσωπον • 
ώστε την μετοχην τούτην « ό γράφων » την Οιαλύεις ετζη « όπου 
γράφει » ■ και το « γράψας » , « όπό'γραψε » ■ και το « γράψίον » , 
« όπου θέλει γράψει » ■ ομοίως και ταΐς θηλυκαΐς και ταΐς ούοετέ- 
ραις • και το « γράφοντες » , « όπου γράφομεν » η « όπου γρά- 
φετε » η « όπου γράφουν » λέγομεν ■ ομοίως και τάλλα. 

Και πρόσεχε ότι πολλάκις εις όλους τους ενεργητικούς χρόνους 
Fol. 32 λ. και πρόσοοπα και γένη, μία | και μόνον δουλεύει μετοχή άκλιτος- 
γράφοντας, κρατώντας, γελώντας, και τά λοιπά. 

Εις οε τά παθητικά έκράτησε μέχρι της σήμερον η μετοχή του 
παρακειμένου, και κλίνεται κείς τά τρία γένη• « ό γραμμένος » 
λέγομεν, και « η γραμμένη » και « το γραμμένον » * τους λοιπούς 
χρόνους οιαλύομέν τους καθουσπερ και τους ενεργητικούς* όπου 
γράφεται , όπου θέλει γραφθη , οπόγράφθη • ομοίως και τους λοι- 
πού:. 



Ι 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 



77 



ΠΕΡΙ ΛΝΤΩΝΓΜΙΑΣ 



Η ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ εναι |/.έρος λόγου όπου κλίνεται και λαμβά- 
νεται εις τόπον ονόματος, κέ'στοντας τα ονόματα να [Αησέν έ'^ουν 
πρώτα και οεύτερα πρόσωπα, τούτη ή άντ(υνυ{Λΐα, δια να γένη 
τέλειος ο λόγος, οίύει τα πρόσωπα εις τα ρήματα, ήγουν εγώ 
γράφω, εσύ γράφεις, εκείνος γράφει, και ακολουθούν την άντίυνυ- 
ρ.ίαν πέντε* ειοη, γένη, | αριθμοί, πτώσες και πρόσωπα. 

Ειοη των άντο^νυ^ιών είναι πέντε ■ πρωτότυποι , κτητικαί , 
οεικτικαί, έπιταγ^ατικαι και σύνθετοι, και κλίνετ' η πρωτότυπος 



ετζη 






Του πρώτου 


προσώπου 




η 


ευθεία των 


ενικών 


εγω 




η 


γενική και 


οοτικη 


[7.ο υ 




η 


αιτιατική 




hx£ 




η 


ευθεία τών 


πληθυντικών 


ψύς 




η 


γενική και 


δοτική 


[χας 




η αιτιατική 




ε^ας. 



Του δευτέρου προσώπου. 

ή ευθεία τών ενικών εσύ 

η γενική και δοτική σου 

η αιτιατική σέ 

ή ευθεία τών πληθυντικών εσείς 

η γενική και δοτική σας 

η αιτιατική εσάς. 

Του τρίτου προσώπου. 

η ευθεία τών ενικών όπου* εκείνος, εκείνη, εκείνο, 

ή γενική και δοτική του, της, του. 



Fol.32£. 



Fol. 33^. 



78 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

η αιτιατική τον, την, το. 

η ευθεία των. πληθυντικών οπού* εκείνοι, έκείναις, εκείνα 

η γενική και οοτική τους 

ή αιτιατική τους, ταις, τα. 

ΚΤΗΤΙΚΑ! 

του πρώτου προσώπου. 

ό εδικός υιού, ή έσική (χου, το έοικον μ.ου. 
ο εδικός {Λ.ας, η εδική [λας, το έδικόν |Λας. 

τοϋ δευτέρου προσώπου. 

ό εδικός σου, η εδική σου, το εοικόν σου. 
ο εδικός σας, η εδική σας, το εοικόν σας. 

του τρίτου προσώπου. 

ό εδικός του, η εδική του, το εοικόν του. 
ό εδικός τους, ή εδική τους, το έδικόν τους. 

ΑΕΙΚΤΙΚΑΙ. 

Αρσενικά. 

η ευθεία των ενικών τούτος, εκείνος. 

η γενική και δοτική τουτουνοΰ, εκείνου. 

η αιτιατική τούτον, εκείνον. 

Fol. 33/'. η ευθεία τών πληθυντικών τούτοι, εκείνοι. 

η γενική και δοτική τουτουνών, εκείνων, 

η αιτιατική τούτους, εκείνους. 

θηλυκά. 

ή ευθεία τών ενικών τούτη , εκείνη . 

ή γενική και δοτική τουτηνής, εκείνη ς , 






10ΨΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 7ί) 

η αιτιατική τούτην, εκείνη ν. 

η ευθεία των πληθυντικών τούταις, εκείναις. 

ή γενική και δοτική τουτουνών, εκείνων. 

η αιτιατική τούταις, έκείναις. 

Ουδέτερα. 

η ευθεία των ενικών τούτο, εκείνο. 

ή γενική και δοτική τουτουνοΰ, εκείνου. 

η αιτιατική τούτο, εκείνο. 

η ευθεία των πληθυντικών τοΰτα, εκείνα. 

ή γενική και ύοτικη τουτουνών, εκείνων. 

η αιτιατική τούτα, εκείνα. 



ΕΠΙΤΑΓΜΑΤΙΚΑΙ. 

Αυτός, αύτοΰ, αυτόν αυτοί, αύτουνών, αυτούς. Λύτη, αυτής, 
αύτη ν αύταΐς, αύτουνών, αύταΐς. | Αυτό, αυτού, αυτό• αυτά, Fol. 34 α. 
αύτουνών, αυτά. 

ΣΓΝΘΕΤΟΙ 

του πρώτου προσώπου. 

Ατός (Λου, άτη μου, ατό μου• ατοί μας, άταις μας, άτά μας 
Του έμαυτου μου, τον εμαυτόν μου, τον εμαυτόν μας, της εμαυ- 
της μας. 

του δευτέρου προσώπου. 

Ατός του, άτη σου, άτό σου* ατοί σας, άταΐς σας, άτά σας. 
Του εαυτού σου, τον εαυτόν σου, τον εαυτόν σας. 

του τρίτου προσώπου. 
Ατός του, άτη της} άτό του ■ ατοί τους, άταΐς τους, ατά τους. 



Fol. Ζ'ίίκ 



80 ΙΟΦΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Του εαυτού του, τον εαυτόν του, τον εαυτόν τους (1), του εαυ- 
τού της, τον εαυτόν της, τον εαυτόν του. 



ΠΕΡΙ προθέσεως. 

ΠΡΟΘΕΣΙΣ εναι αέρος λόγου άκλιτον οπού λαμβάνεται πάν- 
τοτε 'ς ταΐς άρχαΐς όλωνών των μερών του λόγου, χ,οά bià τοΰτο 
λέγεται πρόθεσις• λαμβάνεται <^έ 'ς ταΐς άρχαΐς των μερών του λό- 
γου η χοοριστά η αντάμα. Χωριστά, ήγουν εις το σπίτι, άπο 
το σπίτι. 'Αντάμα* συγγράφω, παραγράφω. 

Πρόθεσες μονοσύλλαβοι εξη * εν, εις, εξ, συν, προς, πρό • εξ 
όποίαις ή « εις » και η « ές » λέγονται και « σε » και « εκ » . 

Πρόθεσες δισύλλαβοι ενοεκα • ανά, κατά, <W, μετά, παρά, 
αντί, επί, περί, από, υπό, υπέρ, ές όποίαις η « μετά » λέγεται 
και « με » και ή « επί » , « πι » . 



περι επιρρήματος. 

ΕΠΙΡΡΗΜΑ έναι μέρος λόγου άκλιτον όπου λαμβάνεται η 

προτήτερα (2) η ΰστερ' άπο το ρήμα• και ακολουθούν το έπίρρη- 

Fol 35 λ [ λ% (^) ε ^ ος και Ι σ 7'Μ χν -' και ε ^ αεν ^° ' πρωτότυπον, πρίν • 

παράγ(ογον, πρι•/οΰ• σγηματα ούο * άπλουν, έ^θές- σύνθετον, 
προνθές. Γίνονται &έ τα επιρρήματα εις οιαφόρους και πολλούς 
τρόπους. 

(1) Ms. τον αύτόντους. 

(2) Ms. προτίτερα. 

(3) Ms. ρήμα. 






ΣΟΦΙΛΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 81 

Χρονικά, νυν, τώρη, ηοη, ετι, άκόι/,η^ τότε, οτε, οντε, όταν, 
όντα ν, άλλοτε, ποτέ, οπότε, πάλαι, πάλιν, έπειτα, μετέπειτα, 
ρ.εταταΰτα, υστέρα, ςύστερα, προτήτερα (1), πρώην, ευθύ;, πά- 
ραυτα, άχρι, (xey ρι, έως, ως, ώσπου, άφου, σάν, ωσάν, προτού, 
πριχου, πριν, γλήγορα, γοργά, αργά, διόλου, πάντοτε, πάντα, 
(Ηαπαντός, άεί, άείποτε, σήμερον, αύριον, Μ,εθαύριον , εχθές, προ- 
χθές, του χρόνου, έφέτο, πέρυσι, προπέρυσι (2). 

Μεσότητος. καλώς, κακώς, ό'λως, καλά, κακά, φρόνιμα, πε- 
λελά . 

Ποσότητος, δις, τρις, τετράκις, πολλά |κις, όλιγάκις, Sa- Fol. 35 Α. 
ιχάκι. 

Τοπικά, άνω, κάτω, εςω, απάνω, παρέχω, έσω, άπέσω, [χέσα, 
ομπρός, οπίσω, έμπροσθεν, όπισθεν, σεξιά, ζερβά, παράμερα, κα- 
ταπονάς, κατιίίαν, χωρίς, χωριστά, χαυ•.αί, χά^ου, καταγής, εδώ, 
ώοε, έοώθεν, εκεί, εκείθεν, παρέκει, έπέκεινα, αύτου, αύτουθεν, 
όθεν, οπόθεν, οπού, άλλουθεν, μακράν, σια,ά, κοντά, πλησίον, 
άνάντια, ενώπιον, αντικρύ, πέρα, αντίπερα. 

Εύχης. at /,ποτε, ε'ίθε, μακάρι. 

Σχετλιαστικά. ωχ, ώχου, αίλη, ώ λελέ, ώοιυ;ε, ώχουσου, αί- 
ληρ,ονον. 

Αρνητικά, ούρα{λως, ό'χι, οχικα, οχεσκε, ογεσκε, ού, ουκ, 
ούοέ, ούοέν, οέν, ούοεκάν, ούοέποτε, ούοόλο^ς, ού^εψίχα, ούο^επο- 
σώς, ποσώς, άπαγε. 

/-^ / I/O / ι\ V Λ >/ ι/Ο / 

Γ)αυ|7.αστικα. aiboi, αχ αχ, α α, εβαι. 

'Απαγορευτικά, [λή, [Ληοα[Αώς, (Ληίεποσώς, ρ.η^όλως, ^η^έν, Fol. 36 λ. 
(ν.ην, ^.ηδεκάν, {Ληδέποτε, {χη^εψίχα. 

Ό^οιώσεο^ς (3). ως, ώσπερ, σάν, ωσάν, καθά, καθάπερ, κα- 
θώς, καθ(υσπερ. 

(1) Ms. προτίτερα. 

(2) Ms. πε'ρισυ, προπε'ρισυ. 

(3) Ms. μοιώσεως. 








82 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

Είκασ|/.οΰ. Ίσως, τάχα, τυχόν. 

Τάξεως, έξης, εφεξής, ρυτά, πάραυτα, μοναύτα, έςάφνου, είσ- 

(ΑΙΟ . 

'Αθροίσεως, άα,α, ό[λου, αντάμα, σύντα, πανοικί. 

Παρακελεύσεως. για, να, ά^ε, ελα, σύρε, ας, κάμε, ελάτε, 
ά(χέτε, άστε. 

Άποδιωκτικά. σίττο, εξω, φύγε, σίο, τάτι, κάτι, ξίο. 

Συγκρίσεως, μάλλον, περισσότερα, πλε'ον, όλιγώτερον, αργό- 
τερα, γληγορώτερα, καλλίτερα, χειρότερα. 

Έρωτήσε(ος. πόθεν, πουθεν, που, πότε, πώς, τίκε, ώσπου, ως 
πότε. 
Fol. 36 £. 'Επιτάσεως, μάλιστα, λίαν, σφόδρα, | πολλά. 

Βεβαιώσεως, βε'βαια, αληθινά, πάντως, οντο^ς, αμήν, η, ήπου, 
επαλη θείας, έ'τζη εναι. 

Διαιρέσεως, άνευ, χωρίς, δίχα, διχώς (1). 

Έξαιρε'σεως. πλην, παρό, πάρες. 

'Αποστάσεως, ώστε. 

Διατάσείος. σχεδόν. 

Άνέσεως. ήσυχα, αγάλια, μόλις, μόγις. 

Εύφραντικά. ε'ίχι, ε'ίχιτα. 

Κατομωτικά. ναι, ετζη, ναίσκε, ε'ίτις, ούτως. 

Άπομο^τικόν. (Λα. 

Δείςεως. ιδού, εδω, ώδε, εκεΓ, εδώ, εκείθεν, έδώθιν. 

Διασαφητικά. ήγουν, τουτέστιν, οίον, ε'ίτουν, δήλον, δηλονότι. 

Εκπλήξεως, ά, πώς, 

Θειασμου. ώ καλά, αχ ά, οιβεί. 
Fol. 37 λ. ΔιακοΑυτικόν. έμποδουν. 

Κρύψεως. κρυφά, χωστά; 

'Εμφατικά, διαρρήδην, ολοφάνερα $ ολοκάθαρα. 

(1) On trouve souvent cet adverbe ainsi accentué en grec vulgaire. 






ΣΟΦΙΑΝΟΪ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΙΙ. 83 

Κλητικά, ci), κούτζι κούτζι, ψΐ ψί, πίλο πίλο, ψίκο, νά νά. 
Ύφαιρε'σεως. σπανίως, μόλις, καν, σκιάν, 
θετικά, άναγνωστε'ον , γραπτέον, ιστέον, προσεκτε'ον. 
Εθνικά, ελληνιστί, έβραϊστί, ρ(ομαίικα, φράγκικα. 



ΠΕΡΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ. 

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ έναι με'ρος λόγου άκλιτον όπου ^ε'νει και σφίγ- 
γει τα άλλα μέρη του λόγου κατά τάξιν και τε/νικην άρμονίαν ■ 
είναι δε τρόποι των συνοέσμων οκτώ, 

Συμπλεκτικοί. [Λεν, ίέ, τε, καί, αλλά, άμη. 

Διαζευκτικοί, η, ήτοι. 

Συναπτικοί. ει, ε'ίπερ, είο^η, ειο^ηπερ. 

Παρασυναπτικοί. έπεί, έπείπερ, επειοη, επεκϊηπερ. 

Αιτιολογικοί, ινα, νά, όπως, ένεκα, ένεκεν, γαρ, εάν, ας, αν, 
νά, καθό, καθότι, καθόσον, ότι, ^ιό, ο^ιότι, ο^ιόσον, έφώ, έφότι, 
εφόσον. 

Άπο ρ ρηματικοί, άρα, άραμου, κάτα, μων, μη, μηγαρη. 

Συλλογιστικοί, άρα, αλλά, άλλαμην, ουν, ώστε, λοιπόν, το- 
λοιπόν, τοίνυν, τοιγάρτοι, τοιγαρουν. 

ΙΙαραπληρωματικοί. <$η, που, τοι, ^ητα, περ, ποο, μην, αν, 
αύ, ούν, γε. 

'Ακόμη σμίγονται με τους συνύε'σμους καί τούτοι ' 

Έναντιωματικοί. όμως, καίτοι, καίπερ. 

Δυνητικός, αν. 

Διακριτικός, η. 

Μειωτικός, γουν, γε, καν. 

Καί τούτα μεν όσον εγγίζει 'ς το να γυμνάζονται τα παιδία, 



Fol. 37 4. 



84 Σ0ΦΙ.4Ν0Γ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

να μερίζουν τα στοιχεία και να κλίνουν τα οκτώ μέρη του λόγου 
με συντομίαν και βραχυλογίαν (1) άρκοΰσι. 



ΡΥΤΑ οέ πάλιν ας άρχίσωμεν άπ' άρχης νάξετάσομεν μετ' 
ακριβείας και καταλεπτώς ας ξεκαθαρίσωμεν κατά τάξιν ένα ένα 
υιέ τους κανόνας τους τεχνολογικούς και τους σχηματισμούς σύντα 
και με άλλα τινά χρήσιμα και αναγκαία να τα ξεύρουν οι νέοι. 
Και, μη βαρυγομηση τινάς, αν εκείνα, που εις πολλούς χρόνους 
και καιρούς με πολύν κόπον και καλούς διδάσκαλους μετά βίας 
μαθαίνονται , τίορη να τα βλέπουν , εις τέτοιαν γλώσσαν κοινην 
οπού και οι γυναίκες σχεοόν (2) νά την γρυκοΰν, ότι και οιά τοΰτο 
οι νέοι θέλουν αφήσει νά μηο^εν σπουδάζουν 'ς τά μαθήματα 
Fol. 38 £. τά ελληνικά, αλλά μάλιστα τούτη θέλει είσται | άρχη καλή νά 
παρακινηθούν και νά πάρουν πόθον νά μάθουν εκείνα πούναι βαθύ- 
τερα και ποχθίζονται με μεγάλην σπου&ην, επειδή χωρίς οιοάσ- 
καλον άπατος του τινάς εις ολίγον θέλει μάθη νά κλίνει τά μέρη 
του λόγου και θέλει ξεύρει νά κανονίζει και νά τεχνολογά καίτάλλα 
ωσάν είναι γραμμένα. Λέγω νά γράφει ορθά και νά συντάσσει τά 
λόγια του με τεχνην γραμματικην κατά την κοινην συνηθειαν ■ τι του 
λείπεται λοιπόν άπεκεΐ, είμη μόνον η ρητορική τέχνη και η λογική 
πραγματεία και ύ'στερ' άπ' όλα αύτη η φιλοσοφία, όποια, αν ό 
θεός μάς-^ώση άνάπαυσιν και ύγείαν, ό'λα τά θέλομεν ^ώσει εις 
τούτην την χυ^αίαν και κοινην γλώσσαν ■ έπειοη εις τέτοιαν κα- 
κήν τύχην κατηντησε το πάλαι ποτέ μακαριστόν γένος ημών των 
Γραικών, ότι μόλις ευρίσκεται τώρη οώάσκαλος όπου νάναι ικανός 

(1) Ms. βαχυλογίαν. 

(2) Au-dessous de σχεδόν, Sophianos a marqué plusieurs points, ce qui semble 
indiquer que son intention était de retrancher ce mot, dans le cas où il eût fait 
imprimer sa Grammaire. 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΠ. 85 

να διδάσκει τους νέου; καν την γραμματικην τέχνην, | πόσω μάλ- Fol. 39 α 

λον ρητορικηνκαι λογικην, γεωμετρίαν και άστρονο [Λίαν, καιτάλλα 
της φιλοσοφίας τα μέρη, 

Λοιπόν, σπουδαιότατοι νέοι, έκστηθίζετε και στοχάζεσθε καλά 
μετά επιμελείας το πρώτον τούτο μέρος της γραμματικής τουτη- 
νης, και τάσσίο σας ότι εύκολοοτατα να φθάσετε εις αυτό το ΰψος 
της φιλοσοφίας, επειδή τάλλα ό'λα κατά τάΕιν και με εύκολίαν 
μεγάλην μαθαίνονται, μόνον να θέλει τινάς και χ(υρ!ς δώάσκαλον 
διότι οι έπιστημαις μαθαίνονται όχι μόνον με την έλληνικην γλώσ- 
σαν, άμη και με πάσαν άλλην γλώσσαν όπου νάν' ανάμεσα 'ς τους 
άνθροοπους, καλά και αν ητον ή βαρβαρώτερη του κόσμου, πόσ(ο 
μάλλον ή εοικη μας ομιλία, η κοινή λέγω, όπό'χει τέτοιαν εύτα- 
ζίαν και άρμονίαν και καλλίοπισμόν , όπου, ώς εγώ νομίζοί, άλλη 
να μηδέν ένα ι όπου καν να της σιμώνει. 

'Αλλ' ό'μοος πολλά έ'θνη ε μεταγλώττισαν τα ελληνικά μάθη- Fol. 39^. 
ματα εις την γλώσσαν την έδικην τους, κεχουν ό'λαις ταΐς έπιστη- 
μαις μ' αύτην την φιλοσοφίαν, και προκόφτουν. Διά τούτο κ' 
εσείς θαρρείτε και μηδέν αμελείτε, ότι ολα είναι δυνατά 'ς το γένος 
των Ρωμαίων, μόνον νά θέλει, επειση ό θεός τους εχάρισε νά/ουν 
φύσιν έπιτηδειοτέραν άπ' όλα τά άλλα έθνη και, αν θελήσουν νά 
την βάλουν 'ς ταϊς έπιστημαις , μεγάλα προτερήματα νά κατορ- 
θώσουν. Και μηδέν ζαφορμίζεται τινάς λέγοντας ότι είμαι πτωχός 
η δεν έχω καιρόν νά μαθαίνω γραμματικαΐς, άμη σώνει μου νά 
διαβάζιυ καλά, και νά καλαναρχώ, και νά γράφω, και ναχω 
πράςιν εις τά κολυβογράμματα ■ και λογάριασαι πόσους χρόνους με 
τους δασκάλους οι νέοι κάθοντ' έπι τά σχόλια νά παιδεύονται 
νύκτα κ' ήμέραν μόνον νά γράφουν η νά διαβάζουν, και οι πε- 
ρισσό | τεροι γενειάζουν εις το σ'/ολίον και ακόμη, καν νά καλά- •οι•*0*• 
ναρχουν η νά οιαβάζουν καλά, δεν προκόφτουν ■ δεν θέλω νά ειπώ 
νά γρυκουν το τι διαβάζουν. Ει δε και βαλθούν, άφου μάθουν το 
Πάτερ ημών τά παιδία και τον ναιρετισμόν της ΙΙαναγίας και 



80 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ. 

τ άλλα όπούν' αναγκαία να ξεύρει κάθε χριστιανός, και χιάσουν να 
έκστηθίζουν άπο την άρχην τούτην την γραμματικην και κατά 
τάξιν ταΐς άλλαις έπιστήμαις και (1) μετά επιμελείας και πόθου 
τα βάλουν καλά εις τον νουν τους, δεν θε'λω να ειπώ πε'ντε κ' 2ξη 
και οέκα χρόνους άμη μόνον έναν η δύο, τάσσιο σας ότι να ξεύ- 
ρουν περισσότερα εις πάσα πράγμα από κείνους όπόγε'ρασαν 'ς "τα 
κολυβογράμματα. Καιρός λοιπόν εναι νάφησομεν τα προοίμια και 
να πιάσωμεν το έργον. 



(1) Ms; καί deux fois. 



TRADUCTION EN GREC VULGAIRE 



DU TRAITE DE PLUTARQUE 



SUR L'ÉDUCATION DES ENFANTS 



PAR NICOLAS SOPHIANOS 



TRADUCTION DU TRAITÉ DE PLUTARQUE 

SUR L'ÉDUCATION DES ENFANTS 



L'existence de cette traduction a été signalée pour la pre- 
mière fois par Harlès (nouvelle édition de la Bibliothèque grecque 
de Fabricius, vu, 5) et, plus tard, par André Moustoxydis (Έλλη- 
νορημων, n° 4 ; avril 1843). Ce savant a même publié intégrale- 
ment la dédicace de Sophianos à Denys, évêque latin de Mylo- 
potamos, et quelques lignes de la traduction du texte de Plutar- 
que. Il en devait la communication au professeur Ch. Philitas, 
qui les avait copiées sur l'exemplaire conservé à la Bodléienne 
d'Oxford. 

Cet exemplaire est aujourd'hui le seul connu. C'est un petit 
in-octavo de vingt-huit pages non chiffrées et dépourvu de titre, 
particularité qui lui est commune avec un autre ouvrage de So- 
phianos sur l'Astrolabe. La souscription, que je reproduis à la 
fin de la présente édition, nous apprend que ce livre fut imprimé 
à Venise, dans la maison de Barthélémy le Calligraphe, le 2 du mois 
de janvier 1344. 

Grâce à l'inépuisable obligeance de M le Prince Démétrius 
Rhodocanakis, auquel je me fais un devoir d'offrir ici l'expression 
de ma plus vive gratitude, j'ai réussi à faire exécuter, à Oxford, 
une excellente photographie de ce livre rarissime, ainsi catalo- 
gué à la Bodléienne : « In-8, S 244, TheoL » . Il est relié avec plu- 
sieurs opuscules grecs, entre autres YAlexandra de Lycophron 
(Paris, 1547), les Épigrammes de X . Lascaris (Paris, 1544), la Za- 
mentation sur le malheur delà Grèce d'Antoine Éparchos (Venise, 
1544) , enfin le Traité du même Sophianos Sur la construction et 
l'usage de l'Astrolabe armillaire (sans lieu ni date). 

Le présent ouvrage de Sophianos ainsi que ceux qui compo- 






()o PREFACE. 

sent ce volume sont tous en parfait état de conservation et aussi 
frais que s'ils sortaient de chez l'imprimeur. 

Dans cette nouvelle édition , comme dans celle de la Gram- 
maire, j'ai cru devoir conserver l'orthographe de l'édition prin- 
ceps. Je ne m'en suis écarté que pour rectifier quelques erreurs 
qui provenaient évidemment d'une inadvertance typographique. 
Du reste, j'ai chaque fois pris soin d'indiquer en note le change- 
ment que j'a\ r ais fait. 

On verra que Sophianos s'était créé un système d'orthographe 
pour le grec vulgaire (spécialement en ce qui concerne les mu- 
tations de ο en ω et de ει en γι, dans les modes des verbes), sys- 
tème qui s'était déjà produit dans sa grammaire, dont la rédac- 
tion me paraît antérieure à cette traduction. 

Le but qu'il se proposait était, je crois, de rendre, en la sim- 
plifiant légèrement, l'orthographe du grec plus accessible au 
peuple. Ces anorthographies ne doivent donc pas être mises sur 
le compte de l'ignorance, qui s'est souvent donné libre carrière 
dans les livres en grec vulgaire imprimés à Venise ; elles sont le 
résultat d'un essai malheureux, qui devait nécessairement échouer 
pour une foule de raisons qu'il est inutile d'énoncer ici. La ten- 
tative de Sophianos fut renouvelée, avec plus d'insuccès encore, 
au commencement de ce siècle, par un des plus ardents cham- 
pions du grec vulgaire, l'illustre poëte Athanase Christopoulos 
(dans son livre intitulé H ρομετ,κη γλοσα. Corfou, 1814; et Zante, 
1859). 

Dans mon édition, j'ai cru devoir adopter, pour plus de clarté, 
la division du texte en paragraphes ; et, autant que cela m'a été 
possible, je me suis astreint à suivre celle adoptée parle célèbre 
helléniste hollandais Wyttenbach, dans sa grande édition de 
Plutarque. 

Sophianos a supprimé dans sa traduction quelques courts pas- 
sages de l'original, mais, généralement parlant, il l'arendu d'une 
façon aussi élégante que simple et fidèle. Ce traité de Plutarque 
est, à ma connaissance, le premier ouvrage grec en prose qui ait 
eu les honneurs d'une vulgarisation romaïque. 

É. L. 






Τω θεοφιλέστατου και σεβασ^ιουτάτου Page 1, 

επισκοπώ Μυλοποτά[λου και Χερρονησου 
κυρίου Διονυσίου 
Νικόλαος ο Σοφιανός χαίρειν. 

ΒΛΕΠΟΝΤΑΙ, θεοφιλέστατε δέσποτα, ότι, δια 
την μακράν και πικροτάτην δουλοσύνην, το ήμέτε- 
ρον γένος εξέπεσε και ούδε καν άναθυμάται την προ- 
κοπή ν όπου είχαν οι προγονοί μας, με οποίαν άφησαν 
εις ολην την οίκουμένην λαμπράν και άθάνατον δό- 
ξαν, ηθέλησα πολλάκις περί τούτου να συμβουλευθώ 
και να κοινολογήσω το πράγμα με δσους σοφούς και 
πεπαιδευμένους και κατά άλήθειαν ευγενείς και λεί- 
ψανα τής αθλίας και δυστυχούς αρχαίας Ελλάδος, 
λέγο) τον ένδοξότατον και <$ογ^ζϊον των αρετών Αν- 
τώνιον τον Καλλιέργην, δπου εις μόνον άποκρατεί 
το αξίωμα των ημιθέων εκείνων ήρώο^ν και ή λαμ- 
προτης τής ελληνικής ευγενείας* και με τον άριστον 
και δοκιμώτατον ίατρον και οντο)ς άλλον Ιπποκρά- 
ττον Αγγελον τον Φορτίαν ' και με τον περίφημον 
και λογιώτατον Αντώνιον Επαρχον, τον δημόσιον 
διδάσκαλον τής λαμπρότατης πόλεως των Βενετιών * 



92 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

με τον καλόν και συνετώτατον Κωνσταντΐνον Ράλ- 
λην και το άνθος της καλοκαγαθίας Μαθίαν τον 
Αβαριν ' με τον μέγαν και σεμνον Γεώργιον τον Κο- 
ρίνθιον * με τον σοφον Ερμόδο;>ρον τον Ζακυνθηνόν " 
με τον σώφρονα και σπουδαιότατον Καντίνον τον 
Τριβώλην, και τον τούτου πατέρα ίάκοοβον, τον ιλα- 
ρώτατον και χαριέστατον ποιητήν * μέ τον γλυκύν 
και σπουδαϊον Μιχαήλ τον Ροσαίτον * με τον λόγιο ν 
και πεπαιδευμένον Νικόλαον τον Χίον * με τον με- 
γαλοπρεπέστατον και πολιτικώτατον ρήτορα Φράγ- 
κον τον Τελούνταν, και ετι με τον εύγενέστατον 
Ιο^άννην τον Παλαιολόγον, άνδρα επιεική και σώ- 
φρονα, δπου ή σοφία και ή προκοπή τους άδεται εις 
δλην τήν οίκουμένην * και να μή μακρολογώ, και με 
ποΧλους άλλους δπου έτυχαν εδώ, είχα συμβουλευθή 
με ποίον τρόπον ήθελεν διορθο^θή το πάθος τούτο της 
άπαιδευσίας, και να γυρίσουν εις το καλόν ' και δλοι 
άπο μίαν γνώμη ν ήσαν δτι, αν ήθελαν διαβάσει και 
Page ?. να γρυκήσουν τα βιβλία δπου αφή | καν εκείνοι οι 
παλαιοί και ενάρετοι άνδρες, εύκολα ήθελεν διορθωθή 
ή άπαιδευσία δπου πλεονάζει εις τους πολλούς. 

Δια τοϋτο λοιπόν ωρμησα και εγώ, με γνώμην 
και παρακίνησιν των είρημένων έλλογίμων και ευγε- 
νών ανδρών, άπο δσον δύναμαι, θεού δδηγουντος, νά 
αεταγλ(οττίσο) και νά πεζεύσω άπο τά βιβλία δπου 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. <j;i 

να είναι χρήσιμα και ωφέλιμα εις το να άνακαινισθή 

και να άναπτερυγιάσει από την τόση ν άπαιδευσίαν 
το έλεεινόν γένος. Και δια τοϋτο μάλιστα ηθέλησα 
να ποιήσω την αρχήν από το βιβλιάριον ! το^το 
του Πλουτάρχου, οποίον λέγεται « Περί παίδων αγω- 
γής», και ημείς το ώνομάσαμεν « Παιδαγοογόν » , 
διότι αυτό μας παιδαγωγεί και διδάσκει άπο την 
αρχήν πώς να γεννηθή και νάνατραφή το παιδίον 
ευγενικά, και άπεκεϊ πώς να παιδευθή και να γένη 
έν^οζος και ενάρετος άνθρωπος, ωσάν ήσαν οι πατέ- 
ρες μας. 

Και πάλιν είχα πέση εις μεγάλην άπορίαν πώς 
έναι δυνατόν να πιστεύσουν οι πολλοί τα λόγια του 
παιδαγο)γοϋ, αν ουδέν έχουσι και παράδειγμα το 
ποίας λογής πρέπει να εναι ο πεπαιδευμένος άνθρω- 
πος, αν ουδέν τους παραστήσωμεν τον βίο ν και τήν 
διαγο^γήν τής άρχιερο^σύνης σου, και όλοι όμου να 
σπουδάζουσι να μιμούνται τήν μεγαλοψυχίαν, τήν 
ελευθεριότητα όπου δείχνεις καθ' έκάστην εις όλους, 
κοντολογία, τάς άλλας άρετάς όπου στολίζουσι τήν 
ιεράν σου και ,γενναίαν ψυχήν, όπου ουδέ αυτός ό 
Πλούταρχος μετά ευκολίας τας ήθελεν άφηγηθή. 
Λοιπόν, αν γένη τουτο^ και όλοι ή οι περισσότεροι 

(1) βιβλάριον 






9i ΣΟΦΙΑΝΟΥ HAÏ Δ ΑΓΩΓΟΣ. 

πιάσουσι τούτον τον δρόμον, εύκολα και άπο την 
δουλοσύνην και άπο άλλα πολλά πάθη, δπου είναι 
χειρότερα και άπ' αυτήν την δουλοσύνην, ήθελαν 
λυθρωθή ' και, αν ούτω ποιήσουσιν, οποίον θέλομεν 
το γνωρίσει και ήμεις άπο τήν πούλησιν των χαρ- 
τιών, θέλομεν τους δώσει και τα επίλοιπα του Πλου- 
τάρχου βιβλία, και ποΧλους και χαριεστάτους διά- 
λογους του Λουκιανού, και άπειρα της ιεράς θεολο- 
γίας " ει δ' άλλοις, δπερ ουκ οίομαι, το « ου φροντΐς 
Ιπποκλείδει » ή παροιμία έρεί, και ημείς άνακάμψο- 
μεν εις τήν φιλοσοφίαν αυτήν και τήν φίλη ν ήμΐν και 
συνήθη γεωμετρίαν. 

Ο θεός να φυλάξει τήν άρχιερο^σύνην σου εις χρό- 
νους πολλούς και καλούς. 






ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. Pages. 

1 . ΩΦΕΛΙΜΟΝ νομίζω και εύλογον εναι να σκΌπιησοριεν 
καλά, όσον εναι δυνατόν, και να ειπούμεν όσα αρμόζει εις την 
άνατροφην και την παίδευσιν των ευγενών ανθρώπων, και έτι να 
άφηγηθούμεν εκείνα οπού, αν τα χρειασθούν οι νέοι, θέλουσιν άπο- 
κατασταθη φρόνιμοι και γενναίοι και ενάρετοι τους τρόπους ■ και 
ίσως κάλλιον εναι νάρχίσοψ.εν πρώτον άπ' αύτην την νένεσιν του 
άνθριυπου. 

2. 'Όσοι λοιπόν έπιθυμούσι να γενούν πατέρες ενδόξων και 
λαμπρών παιδίοον, συμβουλεύσει τους ήθελα να μη συμμίςουν με 
οποίαν τύχη γυναίκα, πόρνην λέγω πολιτική ν η παλλακην (1), 
οιότι όσοι ούοεν είναι άπο καλόν πατέρα και μητέρα, εις ολην 
τους την ζωην εχουσι πολλούς όνειδισμούς και ψόγους, και καθείς 
όπου να θέλει εύκολα και ελέγχει και υβρίζει τους ■ και δια τούτο 
αρα φρόνιμος ήτον ό Ευριπίδης ο ποιητής, οποίος λέγει• « όταν 
η άρχη και η ρίζα του γένους ούδεν εναι καλή, ανάγκη να δυστυ- 
χούν τα παιδία (2). » Έναι λοιπόν εις τον ά'νθοωπον καλός θη- 
σαυρός παρρησίας ή ευγένεια, και όσοι έπιθυμούσι νάχουν παιδία 
γνήσια, ας εχουσι περί πολλού αύτην την εύγένειαν • και, κατά 
άληθειαν, όσοι άνθρωποι εχουσι το γένος τους νενοθευμένον και μη 
γνησιον, και τα φρονήματα τους και τα διανοήματα, σχεδόν άέί-» 
ποτέ σφάλλουσι και ταπεινούνται • και μάλιστα ορθώς και αληθώς 
λέγει ό ποιητής εκείνος όποιος είπεν « Δουλώνεται εκείνος όπου 
εννοεί 0Τ6 είχε άτυχον πατέρα η μητέρα, καλά και αν εναι μεγα- 

(1) παλακήν. 

(2) Euripide, kevcule furieux, ν. 26 J; 



96 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

λόψυ^ος άνθρωπος (1). » 'Ώσπερ πάλιν το εναντίον, όσοι εχουσιν 
εναόξους και λαμπρούς γονείς, γέμουσιν ύπερηφανίας και μεγα- 
λαυχίας. Και λέγουσι τον Διόφαντον, τον υίον Θεμιστοκλέους, 
του στρατηγού των 'Αθηναίων, ως πολλάκις είπεν εις πολλούς ότι, 
Page 4. ε'ίτι αυτός βούλεται, εκείνο θέλει και το πλήθος των Άθη [ναίων, 
διότι εκείνο όπου θέλει αυτός, θέλει και η μήτηρ του ■ και, ε'ίτι 
θέλει η μήτηρ, θέλει και ό Θεμιστοκλής• και, ε'ίτι ό Θεμιστοκλής 
βούλεται, και όλοι οι 'Αθηναίοι θέλουσιν. "Αξιον δε εναι νά επαι- 
νέσει καθείς την μεγαλοψυχίαν και την εύγένειαν των Λακεδαιμο- 
νίων, όποιοι έζημίωσαν πολλά στάμενα Άρχίδαυιον τον βασιλέα, 
διότι κατεδέχθη και ύπηρε γυναίκα κοντήν, λέγοντες ότι ούδεν έχει 
εις τον νουν του νά μας αφήσει υίον βασιλέα, άλλα βασίλισσαν. 

3. Άκόλουθον έ'ναι εις αυτά νά είπουμεν και τούτο, όποιον 
ούδεν έκατεφρονεΐτο άπο τους προγόνους μας, ότι, όσοι χάριν τεκ- 
νοποιίας πλησιάζουσι των γυναικών τους, πρέπει νά σμίγονται ή 
παντελώς χοορίς νά πιουν κρασίν ή πολλά ολίγον ύιότι φίλοι του 
κρασιού και μεθυστάδες φυσικά γίνονται εκείνοι όσοι τύχη και οί 
πατέρες τους κρασο^μένοι εποίησαν την άρχην της σποράς• ωσάν 
και Διογένης ό σοφός είπεν, επειδή είδε νέον μωρόν και έξεστηκόν 
« Νεανίσκε, ό πατήρ σου μεθυσμένος σε έσπειρε. » Και περί μεν 
της γενέσεως αρκεί" τοσαυτα. 

4. Άκόλουθον εναι νά είπουμεν περί αγωγής και τριβής και 
παιδεύσεως των παιδιών. Όσα λοιπόν λέγομεν εις τάς άλλας 
τέχνας και έπιστήμας, τόσα και εις τήν άρετήν δίκαιον εναι νά 
είπουμεν. Εις τήν τελείαν άρετήν και προκοπην του ανθρώπου 
πρέπει νά είναι όμοΰ τά τρία ταΰτα • φύσις, λόγος και έ'θος* και 
ονομάζω λόγον τήν μάθησιν ήγουν τήν διδασκαλίαν • εθος δέ, την 
άσκησιν και τήν τριβήν ■ και εναι αρχή και ρίζα της προκοπής ή 
διδασκαλία* ή /ρήσις δε και ή ωφέλεια θέλει τήν άσκησιν και, 

(1) Euripide, Μ/φοΙγΙβ, ν. 242. 



ΙΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟ!). 97 

οποίος θέλει να έ'ναι τέλειος εις την άρετην, οφείλει να έχει όί/,οδ 
τα τρία ■ και όπου ήθελε λείψει απ' αυτά τα τρία τίποτε, άνάγκτη 
εις εκείνο το μέρος να εναι ελλιπής και κολοβή ή αοετη, αιότι η 
φύσις ycopiç καλής διδασκαλίας έ'ναι πράγμα τυφλόν • και πάλιν γ, 
μάθησις χωρίς καλής φύσεως εναι ελλιπές και ουχί άκέραιον η 
σπουδή πάλιν και η άσκησις χωρίς φύσεως και διδασκαλίας, ατε- 
λές. Ωσάν και εις την γεωργικην έ'ναι φανερον οπού πρώτον μεν 
ή γη θέλει νάναι καλή, έπειτα ο γεωργός νάναι κάλος τεχνίτης, και 
άπεκει ό σπόρος καλός ■ τον όποιον τρόπον , η φύσις ομοιάζει της 
γης• και ό οώάσκαλος, | του γεωργού* τα παραγγέλματα <^ε και Page 3. 
αϊ παραινέσεις του οιοασκάλου και 'του πατρός όμοιάζουσι των 
σπερμάτ(ον. Και, σκοπώντας καλά, ειπείν ήθελα ότι αυτά όλα 
ομού ήλθαν και συνέπνευσαν εις την ψυ^ην τών άνθρώπίον έκείνο^ν, 
όσοι έ'χουσι μέγα Ονομα και άόονται εις τον κόσμον, λέγω Πυθα- 
γόρου, Σωκράτους και Πλάτίονος, και τών τοιούτοι. Ευτυχής 
λοιπόν και θεοφιλής έ'ναι ο άνθρίοπος εκείνος όπου ό θεός του έχά- 
ρισεν αυτά τα τρία */αρίσματα. Ει οέ και νομίζει κανείς ότι εκεί- 
νος όπουοέν έχει καλην φύσιν και ευφυ'ίαν , αν ηθελεν έχει καλόν 
οιοάσκαλον, και ορθά και ωσάν πρέπει να κοπιάζει εις την προ- 
κοπών, ούαέν ήθελε οιορθώσει το ελάττωμα της φύσεοος, ας το 
γινώσκει ότι πολλά σφάλ7.ει και ούύεν στοχάζεται καλά, ο^ιότι 
την άρετην της φύσεως διαφθείρει η άκηο^ία και η αμέλεια, και 
πάλιν την κακίαν οιορθίυνει η σπουδή και η διδασκαλία ■ και 
πολλά όπου είναι εύ'κολα νά τα καταλάβη καθείς, φεύγουσι τους 
αμελείς• και όσα πάλιν είναι σύσκολα και βαρέα, καταλα'Λβά- 
νουσί τα οι σπουσαίοι και όπου κοπιάζουσι. Γνίορίσειν ήθελες ότι 
η επιμέλεια και η σπουδή έ'ναι πράγμα τελεσιουργόν, και όλα δύ- 
ναται νά τα καταλάβη, αν σκοπησης εις πολλά όπου συμβαίνει 
και γίνονται - σταλαγμοί ύόατος πέτραν τρυπουσι • καί, αν μχ- 
λάσση κανείς με τά ^έριά του σί^ηρον η χάλκωμα, τρίβονται• 
καί των άμαςίων οί τροφοί, οποίοι στραβώνονται με πολύν κοπον. 



98 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ. 

αούνατον εναι να έλθουν εις την πρώτην τάξιν και ισότητα* και 
τα στραβοράβοια των υποκριτών όπου χρειάζονται εις τάς κομω- 
οίας, άμηχανον εναι να ισάσουν ποτέ• άλλα και πολλά όπου 
είναι παρά φύσιν γίνονται καλλίτερ' απ' εκείνα όπου είναι κατά 
φύσιν • και ούοεν είναι μόνον αυτά όσα ε'ίπαμεν όπου δείχνουσι την 
ούναμιν της επιμελείας και της σπουδής, άλλα και άλλα μύρια. 
Ή άγαθη γη, αν άμεληθη και ουδέν γεωργηθη, χερσεύεται * και, 
όσον εναι την φύσιν καλλίτερη , τόσω μάλλον διαφθείρεται, αν 
άγριωθη οι' άμέλειαν • και πάλιν- εναι γη τραχεία και σκληρή εξω 
του μετρίου, άλλα, εάν γεωργηθη καλά, πάραυτα φέρει καλόν και 
γενναίον καρπόν. Ποία ^ένορα είναι εκείνα όπου άμεληθησαν και 
Page 6. ούίεν έγιναν άκαρπα και στραβά , | και, εάν κυβερνηθώσιν ώς 
πρέπει, γίνονται εύ'μορφα και καρπερά; και ποία ο^ύναμις σώμα- 
τος άνθροοπίνου ου διαφθείρεται και χαλά -υπό της αμελείας και 
τηςτρυφης; και ποιος άνθρίοπος δειλός και αδύνατος, αν γυμνά- 
ζεται και αγωνίζεται, ουδέν εγινεν άνορειος ; και ποιον αλογον εναι 
εκείνο όπου νά έγυμνάσθη καλά ούοεν πείθεται τον καβαλάρην ; 
και ποίον αλογον πάλιν, αν μείνη άγύμναστον, ούο^έν εναι ξυλό- 
στομον και μισάνθρωπον ; και τι πρέπει νά θαυμαζόμεθα , όπου 
βλέπομεν πολλά άγριώτατα θηρία και ημερίόνονται και πείθονται, 
αν παιίευθώσι; και εις αυτά εν μόνον ετι παράδειγμα θέλω χρεια- 
σθη, και άπεκεί θέλω άφησει την περισσολογίαν. 

Λοιπόν ο Λυκούργος, ό νομοθέτης των Λακεδαιμονίων, έλαβε 
ούο σκυλάκια, οποία ήσαν αδέλφια άπό πατέρα και μητέρα, και 
ανέθρεψε τα εις άλλον και άλλον τρόπον και τον ένα άνέθρεψεν είς 
το μαγειρείο ν , και έγινε συγχαντερός και λειχουοιάρης • τον δ*έ 
άλλον έδίδαςε νά κυνηγά και νά γυρεύει καλά ■ και, έπειοη συνη- 
θροίσθησαν οι Λακεδαιμόνιοι εκ ει οπού ητον συνήθεια, είπεν ό Λυ- 
κούργος (1)• «ώ άνδρες Λακεδαιμόνιοι, μεγάλη βοήθεια εναι εις 

1) λυκοήργος. 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ" ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 09 

την προκοπή ν τά καλά εθη και η διδασκαλία, και ή του βίου καλή 
διαγωγή, καί να σας το άποοέίξω πάραυτα φανερά. » 'Έπειτα 
ηφεοε τους ο^ύο σκύλους εις το μέσον, και εβαλεν έμπροσθεν τους 
λαγών και τζυκάλιν • και ό [/.εν σκύλος ό κυνηγάρης ώρμησεν εις ■ 
τον λαγών • ό 5ε άλλος εσραμεν εις το τζυκάλιν. Οι οε Λακεδαι- 
μόνιοι, μη γνωρίζοντες το πράγμα τι ίηλοι και τι θέλοντας να 
είπη ηφερεν εκεί τους σκύλους, είπεν ό Λυκούργος• « τα σκυλιά 
αυτά, ώ Λακεδαιμόνιοι, είναι εκ των αυτών γονέων και, οιά νά 
παι^ευθουσι με άλλον και άλλον τρόπον, ό εις έγινε λειχούοης και 
ακαμάτης, ό ΐέ άλλος εχρημάτισε και έγινε καλός κυνηγός. » Και 
περί μεν έ'θων και βίων αρκεί τοσαΰτα, και άκόλουθον έναι λοιπόν 
να είπουμεν περί τροφής των παιοίοον. 

5. Πρέπει, ως εγώ νομικό, να τρέφουν και να βυζάνουν τα 
παιδία αϊ μητέρες τους, ο\ότι με κάλλιαν ψυ/ην και με περισσο- 
τέραν έπιμέλειαν θέλουσι τα αναθρέψει • επειδή αί μητέρες φυσικά 
άγαποΰσι τα παιοία τους, η ξένη δε βάϊα έ'^ει την άγάπην έςώ- 
καρο\χ και ξένην, | όιότι δείγνει ότι αγαπά τα παιδία ο\ά το κέρ- Pore 
ο*ος και την ρόγαν. Θέλει το και ή φύσις ότι όσα γεννήσουσιν αί 
μητέρες αύται iota να τά γαλακτοθρέψουν και νά τά κυβερνήσουν, 
και οιά τούτο ή φύσις έχάρισε το γάλα εις καθέν ζώον όπου να 
γεννά, καί, κατά άληθειαν, μέγα τίποτε και σοφόν έναι ή φύσις, 
όποια έ'όοοκε οιπλά βυζία των γυναικών, αν τύχη και γεννήσουσι 
δίδυμα, νά έχουν καί δίπλας τάς βρύσεις του γάλακτος. Καί 
μάλιστα αί μητέρες θέλουσιν έχει περισσότερον πόΟον καί άγάπην 
δις τά παιοία τους• καί οιά τοΰτο θέλουσι γένη αάλιστα ©ιλό- 
τεκνοι, καί πρεπόντως, οιότι η καθημερινή συντοοφία καί συνα- 
ναστροφή σύρνει μάλιστα την άγάπην ο\ότι καί τά άγρια θηρία, 
αν τά εκβάλης άπό την συντροφίαν όπου ήσαν συνειΟισμένα, φαί- 
νονται ότι άναζητουσι την πολλάκις* καί ο\ά τούτο, ωσάν το 
είπα, άςιον έναι νά ο^οκιμάσομεν ότι αί μητέρες ιίια νά τρέφουσι 
τά παιόία τους. Ει σε καί άούνατον έναι νά βυζάνουν αί 'Λητέοες 



>age 8. 



100 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

τά παιδία τους, η δι' άρρωστιαν του σώματος, η ύιότι θέλουσι 
να ποιήσουν και άλλα. παιδία , άλλα καν ή βυζάστρια νά μηδέν 
έναι ποταπή ' αλλά αάλιστα, όσον έναι δυνατόν, νά έναι φρόνιμη 
και προκομμένη ■ και πρώτον ,μέν νά έχη τάζεις και ηθη αρχον- 
τικά και ρωμαϊκά. Και ωσάν έναι άναγκαΐον το νά γεννηθη το 
παιοίον ή μάμμη νά πλάθει και νά σάζει τά χέρια και τά πό- 
δια και ολα τά μέλη του παιδιού , διά νά γένουσιν ορθά και 
άστράβωτα, τον οποίον τρόπον πρέπει από την άρχην τά ηθη 
και οί τρόποι των παιοίων νά αρμόζονται και νά στολίζονται, 
διότι ή νεότης εναι πράγμα άπαλόν, και εύκολα πλάθεται και 
γίνεται ο, τι θέλει κανείς• και, όσον έναι τρυφερόν, το παιοίον 
δένεται εύκολώτερα τά μαθήματα, οιότι ό'λα τά ξηρά και σκληρά 
δύσκολα μαλάσσονται ■ και ωσάν η βουλλα εις το άπαλόν κερίν 
βουλλώνει εύκολα, οΰτω και τά μαθήματα τυπώνονται εις την 
ψυχην και τον νουν των τρυφερών παιοίων. Και οιά τοΰτο φαί- 
νεται μου ό Πλάτων ό θαυμαστός ότι με το δίκαιον συμβουλεύει 
την βυζάστριαν νά μηδέν λέγει όποια τύχη παραμύθια του παι- 
διού οιά νά μη γεμίσει ο νους του εξ άρχης μοορά και άπρεπα 
λόγια. Πρόκειται ότι και Φοκυλίδης ό ποιητής νά συμβουλεύει 
και αυτός όρ | θά και καλά , όταν λέγη ■ « πρέπει όσον έναι ό 
άνθρωπος νέος, νά μανθάνει και νά διδάσκεται καλά και ωφέλιμα 
έργα. » 

6. Και νομίζίο ότι ου δεν έναι άξιον νά αφήσω μεν και τούτο, 
λέγω όταν αύςηθοΰσι ολίγον τά παιδία και είναι επιτήδεια νά 
ποιούν τά θελήματα όπου τά ήθελαν ερμηνεύσει, πρώτον έναι 
•/ρησιμον νά προσέχομεν πώς νά είναι φρόνιμα και πεπαιδευμένα 
τά ηθη και αϊ τάζεις τους, καινά μη τραυλίζουν * έπειτα νά 
διηγούνται καθαρά και ελληνικά, και νά μη μανθάνουν λόγια 
άπρεπα και βάρβαρα , και άπομείνη εις τον νουν τών παώί(ον 
τίποτε άπό την φαυλότητα και άπρεπολογίαν τών βαρβάρων ■ και 
εκείνος όπου λέγει την παροιμίαν, ουδέν την είπεν άκαιρα, όταν 



ΣΟΦΙΑ ΝΟΤ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ'. 101 

.Y: 



λέγη • « αν συγκατοίκησης με κουτζόν, ανάγκη καί συ καν ολίγον 
τίποτε να κουτζαίνεις. » 

7. Καί, οπότε γουν ελθωσι τα παιδία είς ήλικίαν και παραδο- 
Οοΰσιν είς παιδαγωγούς και διδασκάλους, τότε λοιπόν γρεια εναι 
να εχομεν επιμέλειαν ποταπής λογής και καταστάσεως έναι ό δι- 
δάσκαλος και ό παιδαγωγός, δια να μη λάθωμεν και δώσομεν τα 
παιοία είς απαίδευτους η βαρβάρους και πονηρούς και διεστραμ- 
μένους διδασκάλους, ότι ωσάν ποιοΰσιν οι πολλοί σήμερον άξιοι 
είναι να τους καταγελοΰμεν, διότι, όταν έχουσι δούλους και υπη- 
ρέτας πεπαιδευμένους, βάλλουσί τους νά κυβερνούν τά πράγματα 
και υποστατικά τους, και άλλους πάλιν είς πραγματείαν, και 
άλλους νά οικονομούν και νά κυβερνούν τά σπίτια τους, και άλ- 
λους πάλιν νά οί6ουν και νά λαμβάνουν χρέη, και ε'ίτι άλλο 
ομοιον • αλλ' όποιον αιχμάλωτον και οοΰλον εΰρωσιν όπου νά εναι 
μεθυστης καί λαίμαργος, καί είς ολα απαίδευτος, είς εκείνον πα- 
ραδίδουσι τά παιδία τους νά τά μαθαίνει. Πρέπει δε τον καλόν 
καί πεπαιόευμένον οιδάσκαλον καί παιδαγωγόν νά εναι την φύσιν 
τοιούτος, οίος ητον ό Φοίνιξ, ο του 'Λχιλλέως παιδαγωγός. 

Καί είς όσα ε'ίπαμεν το κυριώτερον και ν/ρησιυ,ώτερον έναι 
τούτο όπου θέλοο νά ειπώ, ότι πρέπει νά εύροΰμεν καλούς διδασ- 
κάλους τών παιδίίον, όποιοι νά έχουν βίον καί διαγωγην άκατέγ- 
νωστον, καί τους τρόπους χωρίς καν μίαν κακίαν καί δόλον, και 
νά είναι άριστοι είς την έμπειρίαν τών πραγ | μάτοον, διότι πηγή Page 0. 
και ρίζα έναι της καλοκαγαθίας η καλή παιδευσις τών παιδιών, 
και ωσάν οι καλοί γεωργοί ποιοΰσιν αυλάκια και χαράκια είς τά 
δένδρα καί τά φυτά, οΰτω καί οι καλοί καί χρήσιμοι διδάσκαλοι 
παραδίδουσι τών παιδιών καλάς παραινέσεις καί συμβουλάς, δια 
νά αυξάνουν τά ηθη τών νέων ορθά καί καλά. Την σήμερον δε, 
ποιος ούοεν ήθελε καταγελάσει καί νά καταπτύσει πολλούς πατέ- 
ρας, όποιοι παραδίδουσι τά παιοία τους είς αδόκιμους διδασκάλους 
καί απαίδευτους, πριν νά τους δοκιμάσουν ■ καί πολλάκις τούτο 



105 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 



ποιουσιν απο άγνοιας και απειρίας• και ουόέν εναι τόσον καταγέ- 
λαστον, αν ποιοΰσι τούτο ύπό απειρίας, όσον εναι εκείνο άτοπον και 
παράλογον, το ποίον πολλάκις αυτοί ίδια άκούουσι πολλούς οπού 
κατηγορούσι την μοχθηρίαν και την άπαιδευσίαν των διδάσκαλων, 
αλλ' όμως οισουσι τα παιδία τους εις τοιούτους κακούς και αβα- 
θείς διδασκάλους ■ και πολλοί δια να κολακεύονται άπ' αυτούς 
τους οιοασκάλους , και άλλοι πάλιν δια να είναι παρακαλεσμένοι 
άπό φίλους τους ■ και ποιοΰσιν οποίον ωσάν να ηθελεν ασθενεί κά- 
νεις και να ηθελεν αφήσει τον καλόν ίατρόν και, δια να ποιήσει 
yapiv του φίλου του, προκρίνει να πάρη άλλον ίατρόν, οποίος υπό 
άτεγνίας και απειρίας να τον ήθελε θανατώσει • η πάλιν καραβο- 
κύρις να αφήσει τον καλόν ναύκληρον και να δεχθή τον κακόν και 
άμαθη, αν τον παρακάλεση ό φίλος του. Και τις δύναται να υπο- 
μένει να λέγει ότι εναι πατήρ , και να ποιείται περισσοτε'ραν 
φροντίδα να ποιήσει γάριν των φίλων όπου τον παρακαλουσι, παρό 
να προκόψουν και να παιδευθοΰν και παιδία του. Και άπεκει" ουδέν 
είπεν καλά και αρμόδια εκείνος ό παλαιός και μέγας φιλόσοφος ό 
Κράτης, οποίος ελεγεν ότι, εάν ήτον δυνατόν, ηθελεν άνεβή εις 
τον ύψηλότερον τόπον της πόλεως, και να βοήσει και κράςει με- 
γάλα • « ώ άνθροοποι, πού υπάγετε, όποιοι βάλλετε πάσαν σπου- 
δή ν και κόπον εις το να συνάξετε στάμενα και τα άλλα αγαθά , 
και ούδεμίαν φροντίδα ποιεΐσθε πώς θέλουσι παιδευθή και να προ- 
κόψουν τα παιδία όποια θέλουσι κληρονομήσει τον πλούτον ; » 
Ήθελα ε'ίπή και εγώ εις αυτό ότι οί τοιούτοι πατέρες ποιουσιν όμοιον 
ωσάν εκείνος όπου εί^ε περισσοτέραν φροντίδα να φυλάσσει γερόν 
Page 10. το | υπόδημα του, παρο να προσέξει την ύγείαν του ποδαρίου του. 
Και ετι πολλοί πατέρες είναι τόσον φιλάργυροι (1) και μισό- 
τεκνοι ώστε, δια να μή δώσουν του διδασκάλου ολίγον τίποτε πε- 
ρισσότερον, προαιρούνται νά δώσουν τα παιδία τους εις διδασκά- 



(1) φυλοφγυροι. 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ. 103 



λους χονόρούς καί άίταιοεύτους, και ζητουσι να αγοράσουν τών 
παιοίων τους εύθυνην άμαθίαν ■ όθεν και ο Αρίστιππο: Οικαίως 
ώνείίισε πατέρα μωρόν και άνόητον, οιότι έτυχε και ερώτησε τον 
πόσον μισθσν θέλει να του δώσει ίιά να παιδεύσει τον υίόν του, και 
ό 'Αρίστιππος είπεν • « φιλίας δραχμάς. » Και ό πατήρ είπεν ότι 
έναι παραπολύ το ζήτημα, και δύναται με τόσα να αγοράσω ένα δοΰ- 
λον να παιδεύσει τον υίόν μου. ΆπεκρίΟη ό φιλόσοφος• « θέλεις §χ ει 
λοιπόν δύο δούλους, εκείνον οπού θέλεις αγοράσει, και τον υ ιόν σου . » 
Και καθόλου πώς ουδέν έναι παράλογον να συνηθιζομεν τά 
παιδία να δίδουν και να όέχονται, ε'ίτι έναι χρεία, με το δεζιον 
/έριν, και, αν άπλώση το ζερβόν, μαλώνομεν και όνειδιζομέν τα, 
και να μηδέν εχομεν καν μιαν πρόνοιαν εις το να [Λανθάνουν και να 
άκούουν φρόνιμα και επιοέςια λόγια ■ τι λοιπόν συμβαίνει εις του; 
τοιούτους θαυμαστούς πατέρας, όταν άναθρέψουσι και παιδεύσουσι 
κακώς τα παιδία, ακούσατε ■ όταν γαρ ελθωσιν εις ήλικίαν αν- 
δρών, και καταφρονησουσι τον εύτακτον και ορθόν βίον, με όποιον 
κυβερνώνται οι καλοί καί χρήσιμοι άνθρωποι, καί πέσουσιν εις απρε- 
πείς καί δουλικάς ηδονάς, τότε λοιπόν μετανοοΰσιν οί δυστυχείς 
πατέρες, ί)ιά νά προδώσουν την παίδευσιν καί την προκοπή ν τών 
παιοίων, οπότε ούόε μίαν ώφέλειαν έγουσιν άπ' αυτά, καί άδημο- 
νοΰσι καί πικραίνονται βλέποντας την κακοτυχίαν καί άπαιδευσίαν 
τών παιδίουν τους, διότι πολλοί άπ' αυτούς τους νέους συντροφεύον- 
ται με κόλακας καί παρασίτους καί ξενοψ(ομίτας, ανθρώπους κα- 
τή ραμένους καί άδόςους, καί άφανιστάς καί φθορεΐς της νεότητος ■ 
άλλοι πάλιν κρημνίζονται με πολιτικάς πόρνας, καί εξαπολυ'/,ένας 
καί καμαρωμένος γυναίκας, εις οποίας οί νέοι φθείρουσιν υπό άπαι- 
δευσίας πολύν καί άσυνείκαστον βίον • και άλλοι πάλιν κρημνί- 
ζονται εις πολυφαγίαν καί μεγάλα όψώνια ■ και άλλοι εις ζάρια 
καί μεθυσίαν ■ καί έτι τίνες πίπτουσιν εις μεγαλώτε | ρα κακά , Page 1 1 
λέγω μοιχείας καί τάς άλλας ασέλγειας, όθεν συμβαίνουσι φόνοι 
καί άλλα περισσά κακά. Ούτοι λοιπόν, άν ήθελαν συνομιλήσει καί 



104 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

συναναστραφη μέ άνδρας πεπαιδευμένους και φιλοσόφους , ουδέν 
ήθελαν πέση εις τάσην άναισχυντίαν και κακοτυγίαν. ΙΙρέπει να 

άναφέρομεν και το παράγγελλα του Διογένους, του κυνικού φιλο- 
σόφου, όποιος συμβουλεύει μέ λόγια άσχημα και βαρέα, αλλ' όμως 
αληθινά και βέβαια, λέγει νουν ' « εΐσελθε εις πορνεΐ'ον, διά να 
αάθης ότι ουδέν διαφέρει τα ένδοςα και τίμια των ούδενός άςίων. » 
8. Εις ολίγα λόγια εγώ λέγω και φαίνομαι μάλιστα να προ- 
φητεύοο ότι εν κεφάλαιον εναι εις αυτά, όποιον εναι και πρώτον 
και ύστερον και μέσον και καθόλου, η διαγωγή η σπουδαία και η 
νόμιμος και όρθη παίδευσις, όιότι αυτά συνεργοΰσι και φέρουσι τον 
άνθρο:>πον εις εύδαιμονίαν και προκοπην ■ και τα μεν άλλα αγαθά 
των άνθρώπουν είναι μικρά, και διά τούτο ουδέν είναι άςιοσπού- 
δαστα (1)• τοιγαροΰν ή ευγένεια εναι μεν καλόν πράγμα, αλλ' 
όυ.(υς εναι αγαθόν των προγόνων, και ό πλούτος τίμιον τίποτε εναι, 
άλλα χάρισμα της τύχης, επειδή πολλάκις εστέρησε τα στάμενα 
των πλουσύον, και εδωκέ τα εκείνου όπουδέν το ήλπιζε • και ό 
πολύς και μέγας πλούτος εναι ωσάν σημάοιν και σκοπός εκείνων 
όπου θέλουσι νά ο^οςεύουν, και να κυνηγούν τα σακκούλια των 
πλουσίίον, λέγω όσοι είναι κλέπται και κακοποιοί δούλοι, και 
συκοφάνται και μιαροι άνθρωποι ■ και μάλιστα μετέχουσι του 
πλούτου οι πονηρότατοι και μιαροι και κακοί άνθροοποι • η 
δόςα λοιπόν σεανόν τίποτε και μεγαλοπρεπές εναι, άλλ' όμως 
πράγμα άβέβαιον ■ καλόν τίποτε εναι και το κάλλος του σώ- 
ματος , άλλ' ολίγος καιρός το μαραίνει ■ ώφέλιμον εναι και η 
υγεία, άλλα εύκολα μετατρέπεται ■ και η δύναμις του σώματος 
υ.ακαριστόν τίποτε εναι, άλλ' όμως εύκολα την ευρίσκει η αρρώστια 
και το γήρας, και καθόλου ε'ίτις μεγαλοφρονεΐ" και επαίρεται εις την 
ούναμιν του σώματος του, ας το γινώσκει καλά οτι έχει κακήν 
γνώμην. Πόση διαφορά εναι εις την δύναμιν των άνθρώπίον και 

(1) άξιοσπούστα. 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 105 

των άλλων ζώων, λέγω ελεφάντων, ταυ οίων, λεόντων καί των 
τοιούτων; η παίδευσις η καλή μόνον άπο όσα αγαθά εχομεν | οι ''''δ 6 ' 
άνθρωποι, εναι άθάνατον και θείον και θαυμαστόν ■ και σύο πρώτα 
και κυριώτατα και μεγάλα είναι εις την άνθρωπινην φύσιν, ό νους 
και ό λόγος ■ και ο μεν νους εναι δεσπότης και αρχή • ό οέ λόγος 
εναι υπηρέτης και υποχείριος του νου, όποιον ουδέν δύναται η τύχη 
να τον αφανίσει, ουδέ συκοφαντία να τον στερήσει, oùhà αρρώστια 
να τον σβέσει, ουδέ το γήρας να τον μαράνει, διότι από όλα τα 
πράγματα, μόνον ό νους όσον γηρά ανανεώνει, και ό καιρός, όποιος 
τα άλλα πάντα αφανίζει, εις το γήρας οίδει και αύςάνει περισσό- 
τερον την προκοπην ■ και ό πόλεμος, όποιος ολα τα σύρει [Λακ ρ α 
και μεγάλα άνω και κάτω ωσάν ξεροπόταμον, μόνην την προκο- 
πην ού^έν δύναται (1) να μετακινήσει ' και δια τοΰτο φαίνεται [/.ου ό 
Στίλπίον ό Μεγαρεύς ό φιλόσοφος να εοωκεν άπόκρισιν μνήμης 
άςίαν, οτε ηφάνισε και κατέσκαψεν από θεμελίου την πατρίδα του 
ό Δημήτριος ό καλούμενος Πολιορκητής, όποιος η ρώτησε τον 
Στίλπωνα μη νά έχασε τίποτε εις τον πόλεμον, και ό Στίλπων 
είπεν • « ουδαμώς, διότι ό πόλεμος ούύέν αιχμαλωτίζει την άρε— 
την. » Και ή άπόκρισις του Σωκράτους φαίνεται ότι να συμφω- 
νεί", ύιότι ηρώτησεν αυτόν ό Γοργίας ποταπην γνώμην ε^ει περί 
του μεγάλου βασιλέως των Περσών και εάν νομίζη ότι να εναι εύ- 
οαίμων και ευτυχής ■ και είπεν ό Σωκράτης * « ουκ οίδα πώς 
μετέχει άπο την άρετην και την παίοευσιν. » Ώς ότι η ευτυχία 
εναι μέ την άρετην, άλλ' ούχι εις τα τυχηρά αγαθά. 

9. Και ωσάν παραινώ καί συμβουλεύω α,ησεν έ^ετε πράγμα 
άναγκαιότερον άπο την παίοευσιν τών παισίων, ούτ(ο πάλιν λέγω 
ότι πρέπει να κρατείτε την αληθινή ν καί υγιή παίοευσιν, και νά 
έχετε μακράν τά παιδία άπο τάς πανηγυρικάς και παρρησιαστι- 
κάς φλυαρίας, 6ιότι εκείνο όπου αρέσκει καί επαινείται υπό τών 

(1) δύαται. 



100 ΞΟΦΙΑΝΟΤ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

πολλών, καταφρονείται ύπό των σοφών και φρονίμ(ον ανδρών, 

Μάρτυρα εχω εις τον λόγον και Εύριπίδην τον ποιητήν, όταν 
λέγη • « εγώ ούόέν είμαι επιτήδειος να ειπώ λόγον εις το πλήθος, 
εις ολίγους δε και συνομήλικος είμαι έπιτηδειότερος. Όσοι 8ϊ 
είναι εις τους σοφούς ανορας φαύλοι και απρεπείς, το πλήθος 
και ό απαίδευτος και άσύστατος όχλος έχει τους ίιά σοφούς και 
πεπαιο ευμενούς. » Και βλέπω εγώ καθ' έκάστην εκείνους όσοι είναι 
Page 13. Ιπισέζιοι | να λέγουν όσο αρέσκει του μωρού λαού, ότι μάλιστα 
γίνονται άσίοτοι και ακρατείς και κατά τον βίον φιλήδονοι, και 
κατά άλήΟειαν με το πρέπον, διότι, άν εύπρεπίζουν και ετοιμάζον- 
ται διά νά ποιήσουσι χάριν και ήδονήν άλλοον ανθρώπων, ούτοι 
oijoïv εχουσι καιρόν νά παιοεύονται και νά μανθάνουσιν όσα είναι 
άρμοσια εις τον εύτακτον και ενάρετον βίον, και ίιά τούτο προ- 
κρίνουσι μάλλον την τρυφήν και τάς άλλας ήοονάς παρό τον ορθόν 
και σώφρονα βίον. 

Εις οσα οε ε'ίπαμεν τι άλλο καλόν δυνάμεθα νά διδάςομεν τά 
παιδία, και εις ποια αγαθά θέλομεν τά συμβουλεύσει νά γυμνάζον- 
ται, επειδή ούδεν συνάμεθα εύκολα και χωρίς μέγαν κόπον νά 
είπούμεν ή νά πράςομεν τίποτε αγαθόν και, κατά την παροιμίαν, 
« χαλεπά και ούσκολα είναι τά καλά. » Επειδή τά λόγια όπου 
γίνονται εύκολα και χωρίς στοχασμόν είναι ευτελή και ολίγου τινός 
άςια • και όσοι οιηγουνται χωρίς στοχασμόν ούδεν οϊοασιν ό'θεν πρέ- 
πει νά αρχίσουν και πού θέλουσι καταπαύσει. Και χωρίς τά άλλα 
σφάλματα, όσοι διηγούνται εκ του παραχρήμα και χωρίς σκέψεως 
και μελέτης πίπτουσιν εις μεγάλην άκαταστασίαν και πολυλογίαν, 
άλλ' ή σπουδή και ό στοχασμός ού^εν αφήνει τον λόγον νά 
έςεπέση από την πρέπουσαν συμμετρίαν. Και, ωσάν εχομεν ες 
ακοής, ή κοινότης τών 'Αθηναίων έκάλεσεν εις την βουλην τον 
θευ.ιστοκλήν (1) τον μέγαν στρατηνόν και ρήτορα και ούδεν ύπή- 



(1) Il faut lire Περικλήν, ainsi que le porte l'original grec ancien. 



ΪΟΦΙΑΝΟΤ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ. 107 

κουτέ να υπάγει, λέγοντας ότι ούοέν εμελέτησεν ούόε Ιστοχάσθη το 
τι μέλλει να εΐπη. 'Ομοίως ίέ και ό Δημοσθένης, θέλοντας κατά 
πάντα να μιμείται την ίιαγωγήν και πολιτείαν του Περικλέους, 
επειοη πολλάκις έκάλουν και τούτον οι 'Αθηναίοι εις την βουλήν, 
έλεγε και αύτος ότι ούοέν έχω κατά νουν, ούδε εστογάσθηκα όσα 
μέλλω να ειπώ. Και Ίσως αυτά είναι λόγια πλαστά και κατά πα- 
ράίοσιν έφθασαν και εις ημάς* εις ίέ τον λόγον όπου γράφει ό 
Δημοσθένης κατά Μειόίου, φανερά παραοίοει την ώφέλειαν της 
μελέτης και του στοχασμού, λέγει νουν « Έγώ, ώ άνορες 'Αθη- 
ναίοι, λέγω και ομολογώ ότι εμελέτησα και εστογάσθηκα καλά 
το πράγμα και ούοέν ήθελα άρνηθη ότι ούοέν εμελέτησα και έσπού- 
ίασα την ύπόθεσιν όσον ητον δυνατόν, σ\ότι άθλιος και δυστυχής 
ήμουν, επειοη έπαθα και πάσχω τοι|αΰτα νά ήθελα αμελήσει Page 14. 
και νά μηοέν προμελετήσω όσα έμελλε και νά ειπώ. » 

Το ίέ πάλιν νά φεύγομεν παντελώς την ετοιμότητα και εύκο- 
λίαν του λόγου, η νά μη σπουοάζομεν εις αυτήν όσον έναι δυνα- 
τόν εκεί' όπου πρέπει, έγώ ού$έν το ήθελα ειπη ποτέ ■ άλλα πρέπει 
να χρειαζόμεθα την άποκοτίαν, εις τόπον ιατρείας καθαρτικής• 
και όσον νά φθάσουσι τά παιοία εις ηλικίαν άνορών, εγώ κρίνω 
και άποφασίζου νά μηδέν τολμήσουν νά ειπούν τίποτε άσκεπτα 
και άπρομελέτητα • άλλα ωσάν ριζώσει και όυναμώσει ή ΐύναμις 
της παιο^εύσεοος, τότε πρέπει νά λέγουν μετά παρρησίας και ελευ- 
θερίας, επειοη το καλεί και ό καιρός της ηλικίας. Και ωσάν εκεί- 
νοι όπου είναι οεμένοι πολύν καιρόν, και, αν λυθοΰσιν ύστερον, υπό 
της μακράς συνήθειας τών θεσμών ούοέν ούνανται νά προβατουσι, 
αλλά υποσκελίζονται και σπεσίζονται, τον ό'μοιον τρόπον όσοι 
σφίγξουσι και κρατήσουσι τον λόγον πολύν καιρόν, εάν ποτέ ήθε- 
λαν έχει χρείαν νά είπουσι λόγον χωρίς νά έχουν καιρόν να στοχα- 
σθουν και νά προμελετήσουν, ό'μως ήθελαν φυλάςει τον ό'μοιον 
χαρακτήρα και οίκονομίαν του λόγου. Το οε τά παιοία νά λέγουν 
παρρησία λόγους γίνεται αίτιον έσχατης ματαιολογίας και φλυα- 



108 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

ρίας. Και λέγουσιν οτι ζωγράφος τις άθλιο; εόειξε του 'Απελλή, 
του περιβόητου ζωγράφου, [λίαν εικόνα και είπεν ότι χέρι χέρι(1) 
την έζωγράφησε • και ό 'Απελλής είπε• « γινώσκω καλά, και 
αν ού^έν το ήθελες είπή, ότι σύντομα έζωγραφήθη, αλλά θαυμάζω 
πώς ούο^εν έζωγράφησας και άλλας πολλάς τοιαύτας εικόνας. » 
Και λοιπόν πάλιν ες αρχής νά ειπώ την ύπόθεσιν του λόγου ' 
ωσάν πρέπει νά εύλαβούμεθα και να φεύγομεν την πανηγυρικην 
και θεκτρικήν παρρησίαν, οΰτω πάλιν συμοουλεύω νά φεύγομεν 
την ταπείνωσιν και μικρολογίαν και οουλοπρέπειαν του λόγου, 
οιότι ο υπερήφανος και πανηγυρικός λόγος έναι άπολίτευτος οιά 
τοΰτο και ανωφελής' και πάλιν ό οουλοπρεπης λόγος και ευτελής 
έναι πολλά άνάςιος και ούοείς τον επαινεί. Και ωσάν πρέπει το 
σώμα νά έναι ούχι μόνον χ,νοτον και γερόν, άλλα και ουνατόν και 
ελεύθερον, ομοίως και τον λόγον πρέπει νά έχομεν, ούχι μόνον άνο- 
Page 15. σον γ ^\ υγιή, άλλα και ίσχυρόν και δυνατόν | και έπιτήοειον εις 
πάν πράγμα, οιότι το πράγμα όπουοεν του λείπει τίποτε επαι- 
νείται, μόνον εκείνο δε όπου έχει και άλλο τίποτε περισσότερον και 
επαινείται και θαυμάζεται. Τοιαύτην γνώμ,ην έχω και περί της 
ψυχής, ότι ό άνθροοπος ουοεν πρέπει νά έναι πολλά ορμητικός και 
θρασύς, ούοέ πάλιν άτολμος και δειλός, οιότι το θράσος έ'ρχεται 
εις άναισχυντίαν • η οε οειλία εις οουλοπρέπειαν έντεχνον οε και 
ένάρετον έναι νά μερισθούν και τά δύο και νά έναι ό άνθρωπος μήτε 
πολλά θρασύς, μήτε πάλιν δειλός. 

Βούλομα'ι δέ, έως έτι ενθυμούμαι της παιδεύσεως, νά ειπώ την 
γνώμην οποίαν εχω περί αυτής, ότι πρέπει τον ευγενή άνθρουπον νά 
μηοέν έναι αμέτοχος από ολα τά πράγματα όσα βλέπομενή άκούο- 
υ.εν, και μάλιστα νά σπουδάζει εις τά καλούμενα έγκύκλια μα- 
θήματα, γραμματικήν λέγω και ποιητικήν, και ρητορικην και 
όσα τοιαύτα ■ άλλα αυτά μεν νά τά σπουοάζει τρέχοντας και 

(0 χερηχερ^• 



ΙΟΦΙΛΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 10S) 

ωσάν να τά ηθελεν οοκιριάζει μόνον, οιότι να γένη ο άνθρωπος τέ- 
λειος εις ολα., εναι άσύνατον μόνον οέ ας εν*/} τον νουν του να 
φθάση εις την φιλοσοφίαν. Έχω <^έ να παραστήσω /.αϊ νάπο^είςω 
την γνώμην μου και με παράοειγμα ■ ώσαν έναι καλόν να προ- 
βατησει τις και να πλεύσει να ειοη πολλάς πόλεις, και να κατοι- 
κήσει εις την εύμορφότερην, ούτ(ος έχει και η φιλοσοφία. 

10. Καλά έλεγε και Βίων (1) ό φιλόσοφος ότι ωσάν οι μνηστή- 
ρες της Πηνελόπης δια να μη δύνονται να πλησιάζουν μετ' αύτη ς, 
εσμίγοντο (2) ταΓς κοπέλαις της, ούτω και όσοι ούοέν δύνονται να 
φθάσουν εις την φιλοσοφίαν, εις τά άλλα παι^εύματα τα ούίενος άξια 
οιατρίβουσι και χασοημερούσι. Δια τούτο ή φιλοσοφία έ'ναι ωσάν 
άρ/η και κεφαλή εις ό'λα τά άλλα μαθήματα των τεχνών και των 
επιστημών. Και εις μεν την έπιμέλειαν του σώματος οι άνθριοποι 
εύρηκασι ούο τέχνας, την ίατρικην και την γυμναστικην και η 
ιατρική όίόει την ύγείαν, η ο ε γυμναστική την ίύναμιν και την 
εύκινησίαν του σώματος ■ εις τά πάθη λοιπόν και τά άρρωστη- 
ματα της ψυχής η φιλοσοφία μόνη εναι ή ιατρεία, τ^ιότι με την 
φιλοσοφίαν γνωρίζομεν τί εναι το καλόν και τι το κακόν, τι το 
οίκαιον και τί το άύικον, τί πρέπει νά προκρίνουν και τί νά οεύ- 
γομεν, πώς νά | χρειαζόμεθα τόν θεόν, τους γονείς, τους γέροντας, Page Ιΰ. 
πώς νόμους, πώς ξένους ανθρώπους, πώς άρχοντας και βασιλείς, 
πώς φίλους, πώς γυναίκας, πώς τέκνα, πώς δούλους, ότι ποέπει 
προ πάντων νά σεβόμεθα τον θεόν, νά τιμουμεν τους γονείς, νά 
έντρεπόμεθα τους γέροντας, νά πειΟόμεΟα τους νόμους, νά ύποτασ- 
σόμεθα εις τους ηγεμόνας, νά άγαπούμεν τους φίλους, νά σ<υφρο- 
νούμεν εις τάς γυναίκας, νά στέργομεν τά παιδία μας, και νά μη 
καταφρονούμεν και ύβρίζομεν τους οούλους, και το περισσότεοον νά 
μη παρα/αιρόμεθα εις την εύτυχίαν μη $ε πάλιν νά λυπούμεθα 
πολλά εις τάς συμφοράς, μήτε νά έςαπολυθούμεν εις τάς η^ο- 

(1) οίων. 

(2) έμίσγοντο. 



ItO ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 



νάς, μήτε να είμεθα σκληροί και θηριώδεις εις την όργην επάνω* 
αύτα γουν ό'λα τα αγαθά έρχονται από την φιλοσοφίαν ■ και το μεν 
να ευτυχεί κανείς ευγενώς, εναι ΐ5ιον κάλου ανδρός. Το 5ε και 
χωρίς να μισείται, μη 5ε να φθονείται, 'ί5ιον αγαθού και ήμερου 
ανδρός- το 5ε και μέ λογισμόν να καταφρονεί κάνεις τας η5ονάς, 
ίοιον σοφών άνορών ■ ει 5 ε και κατακρατεί την όργην, άν5ρός ί5ιον 
ού του τυχόντος. Και νομίζω ότι τέλειοι άνθρωποι είναι εκείνοι 
όσοι ούνανται να σμίΕουσι την πολιτική ν πράςιν και 5ύναμιν εις 
την φιλοσοφίαν ■ και εις 5ύο τα μέγιστα αγαθά της φιλοσοφίας 
ύπολα^οανω ότι πρέπει να είμεθα βέβαιοι και προσεκτικοί, λέγω 
να πολιτευόμεθα εις όσα μέλλει να ωφελείται το κοινόν, και να 
οιάγομεν βίον ησυ^ον και άτάραχον. Λοιπόν τριών λογών βίοι 
είναι εις τους άνθρ-ιυπους • ό πρακτικός, ό θεωρητικός, και 6 άπο- 
λαυστικός ■ ούτος 5ε ό απολαυστικός εναι εξαπολυμένος και οου- 
λος τών η5ονών και μικροπρεπης• ό 5ε θεωρητικός, αν ού5εν εναι 
συντροφεμένος με τον πρακτικόν , εναι ανωφελής• και ο πρακτι- 
κός, αν του λείψη η θεωρητική φιλοσοφία, εναι ελλιπής και εις τα 
περισσότερα σφάλλει. "Αξιον εναι λοιπόν, όσον 5υνάμεθα, να πράτ- 
τομεν και να έπιμελούμεθα τών κοινών πραγμάτων, και να εχο- 
μεν περιπολλου και την θεωρητικην έπιστημην τών πράγματος * 
ούτως επολιτεύετο ό Περικλής εκείνος, ούτω και ό 'Αρχύτας ό Τα- 
ραντΐνος, ούτω και Δίων ό Συρακούσιος και Έπαμινών5ας ό 
Θηβάΐος* και περί μεν της παι5εύσε(ος, ού5εν πρέπει να χασοη- 
μερού'μεν πολυλογούντες . 
Page 17. Προ πάν ■ των 5ε χρησιμον εναι και μάλιστα άναγκαΐον ναποκ^ 

τίζομεν και να συνάγομεν βιβλία παλαιών και σοφών άν5ρών, από 
όποια θέλομεν 5ι5αχθη όσα ε'ίπαμεν άνωθεν • οιότι τα βιβλία είναι 
σύνεργα και εργαλεία της παι5εύσεοος και της προκοπής και της 
φιλοσοφίας* και πρέπει να βλέπομεν και να στοχαζόμεθα την 
τέννην απ' αύτην την πηγην και την ρίζαν, ήγουν άπ' αυτά τών 
παλαιών τα βιβλία. 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 111 

1 1 . Λοιπόν ούο^εν εναι άξιον να καταφρονουμεν ούύέ τά γυμνά- 
σια τών σωμάτων, άλλα να πεμπομεν του; νέους εις τους παιοο- 
τρίβας και γυμναστάς των σωμάτων, και να γυμνάζονται και να 
κοπιάζουν ικανά <^ιά νά αρμόζονται καλά τά σώματα και νά γυμ- 
νάζονται εις την άν^ρίαν ■ ουότι εις τά παιδία εναι θεμέλιον του 
κάλου γηράματος ή υγεία και ευεξία του σώματος. Και ωσάν ττρέ- 
πει, όταν εναι εύίία, νά εύπρεπιζόμεθα διά τον χειμώνα, ού- 
τως εις την νεότητα πρέπει νά εχομεν διά το γήρας την εύταζί&ν 
και την σωφροσύνην ■ και πρέπει νά κοπιάζομεν το σώμα τόσον 
όσον νά μη γινόμεθα κατάστυγνοι και εις την σπου^ην νά μηοέν 
είμεθα κοπιασμ,ένοι, καθά λέγει και ό Πλάτο^ν • « οι κόποι και οι 
ύπνοι είναι εχθροί θανάσιμοι των μαθημάτων (1). » 

Έρχομαι γοΰν νά ειπώ το κυριώτατον και χρησιμοίτατον, ότι 
πρέπει νά παι^εύομεν και νά γυμνάζομεν τά παιδία εις τά στρα- 
τΐοοτικά και πολεμικά παιγνίδια και αγώνας, λέγ(ο κοντάρια και 
δοξάρια και κυνήγια, διότι, όταν εναι μάχη, ο πλούτος και τά 
αγαθά έκείν(ον όπου χάσουν είναι οωρα και χαρίσματα εκείνων όπου 
νικοΰσι• και ύ πόλεμος ού&εν παραδέχεται σώματα γυναικώ&η 
και αναθρεμμένα εις τον ε'ίσκιον και την άνάπαυσιν, καθά ποιού- 
σιν οί• μαλακοί και τρυφεροί άνθρωποι* ό γοΰν στεγνός στρατκυτης 
εναι συνήθης και πρακτικός εις τους πολεμικούς αγώνας και ^ιά 
τοΰτο οιώχνει και τους εχθρούς και νικά τους αγωνιζόμενους 
άθλητάς. 

Και πορέσειν ήθελε λοιπόν νά είπή κανείς ■ συ ύποσνέθης νά 
δώσεις κανόνας και παραδείγματα πώς μέλλουσι νά παιδεύονται 
των καλών άνθρίοποον τά παιοία, και άπεκεΐ φαίνεσαι ότι ά^έλέίς 
και ούοέν λέγεις το πώς νά κυβερνούνται τά παιδία τών πτο^χών 
άνθρίοποον, και συμβουλεύεις και παρακινείς εις προκοπην μόνους 
τους πλου | σίους, και εις αυτούς εύκολα θέλομεν άποκριθη. 'Εγώ Page 1! 

(1) République; Vil, lui. 



112 10ΦΪΑΝ0Γ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

μάλιστα ήθελα και αγαπώ ότι το βιβλίον τοΰτο να εναι χρησιμον 
και ώφέλιμον κοινώς εις πάντας • ει οε καί είναι τινές όπουδέν δύ- 
νανται να χρειασθούν τάς παραγγελίας μου, ας παραπονούνται από 
την τύχην, άλλ' ούχι άπο έμε οπού τους συμβουλεύω. "Αξιον 
εναι λοιπόν να σοκιμάσομεν, όσον δυνάμεθα, και τών πενήτων 
τα παιοία, να παιοεύονται την καλην και γενναίαν παίδευσιν ■ ει 
δέ και οεν δύνονται νά φθάσουν τόσον, ας χρειάζονται την παί- 
οευσιν εις όσον δύνονται. Και αυτά όσα είπα, αφηγήθηκα τα κατά 
άκολουθίαν, δια νά σμίξω και τά άλλα οσα άρμόζουσιν εις την 
όρθην παίδευσιν τών νέων. 

12. Και τούτο ειπείν ήθελα ότι πρέπει τά παιδία νά παι- 
δεύονται εις τά καλά επιτηδεύματα και έργα με παραίνεσιν και 
έρμηνείαν, άλλ' ούχι με κόλασιν και δαρμούς• διότι οι δαρμοί μά- 
λιστα πρέπουσιν εις δούλους, άλλ' ούχι εις ελευθέρους ανθρώπους ■ 
επειδή τά παιδία τρέμουσι και άπομαργώνουσιν εις την σπουοην ■ 
μέρος μεν διά τον πόνον του δαρμού, και μέρος οιά την υβριν. Οι 
έπαινοι δε και οι ψόγοι είναι ώφελιμώτεροι εις τά ελεύθεοα παιδία, 
μάλιστα άπο πάσαν άλλην παίδευσιν, διότι οι έπαινοι τά παρα- 
κινουσιν εις τά καλά, και οι ψόγοι τά έμποόίζουσιν άπο τά άπρεπα. 
Πρέπει δε εις άλλον και άλλον τρόπον και με τον καιρόν νά ονειδί- 
ζει και νά φοβερίζει και πάλιν νά έπαινεΤό διοάσκαλος τά παιδία, 
και, όταν όνειίίση και επίπληξη το παιδίον, νά το άνακράζη και 
νά το ερμηνεύει και νά δείχνει ότι εναι αισχύνη νά δέρνονται και 
νά ονειδίζονται τών καλών ανθρώπων τά παιδία ■ και νά μιμείται 
την βάϊαν, όπου, όταν κλαίη το παιδίον, το παρηγορεί" οίδοντας 
το βυζίν ' πρέπει δέ τους διδασκάλους νά μηδέν εγκωμιάζουν, μη 
άε νά επαινούν τά παιδία, ύιότι άπο το πλήθος τών εγκοομίο^ν 
επαίρονται και χαλουσι. 

13. Ήδη ποτέ εγνώρισα εγώ πολλούς πατέρας διά νά παρα- 
ναποΰν τα παιδία τους, έδειξαν ότι τά εμισούσαν. Παραδώσει 
θέλίυ τόν λόγον καθάρια και φανερά ■ σπουδάζοντες γούν νά ποιη- 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ 11Α1ΔΑΓΩΓΟΣ. 113 

σουν τά παιδία τους συντομώτερον να είναι δόκιμα εις πολλά, 
βάλλουσί τα. εις άμετρους και μεγάλους κόπους, άπό όποιους άπο- 
κάμνουσι και άποσταίνονται, και έτι | δια το βάρος της κακοπα- Page 19. 
θείας ουδέν δέχονται εύκολα, την μάθησιν και ωσάν τα φυτά τρέ- 

φονται με toc μέτρια νερά και με τα παραπολλά πνίγονται, τον 
ομοιον τρόπον η ψυχή και ό νους αύςάνει με τους συμμέτρους κό- 
πους και με τους παραπολλούς πνίγεται και ουδέν ωφελείται. Λοι- 
πόν ας ίίδωμεν εις τους συχνούς κόπους των παιδιών παρηγορίαν 
και άνασασμόν, στοχάζοντας ότι όλη μας ή ζωη έναι μερισμένη 
εις άνεσιν και κόπον • και δια τοΰτο ουδέν ευρέθη μόνον η αγρυπ- 
νία άλλα και ό ύπνος, ουδέ μόνον πόλεμος άλλα και ειρήνη, ούοέ 
βροχή άλλα και ευδία, ούδε καθημεριναί πράξεις άλλα και έορταί• 
και, κοντολογία, η άνάπαυσις έναι περίχυμα και άρτυμα του κόπου. 
και ούχι μόνον εις τα ζώα γίνεται τοΰτο, άλλα και εις τα άψυχα ' 
διότι το οοξάριν και την λύραν ςεκορδίυνομεν, δια νά ύπορέσομεν 
πάλιν να τα κορδουσομεν. Και καθόλου το σώμα σώζεται μέ χορ- 
τασμον και κένωσιν, η δέ ψυχή με κόπον και άνάπαυσιν. 

"Αξιον δέ έναι να έπιτιμησομεν και να όνειδίσομεν πολλούς 
πατέρας, όποιοι παρα^ίδουσι τα παιδία τους εις διδασκάλους, και 
αύτοι ούδόλοος ύπάγουσι να ακούσουν και να είόούν το τι μανθα- 
νουν τά παιδία, και σφάλλουσι πολλά, διότι πρέπει οι πατέρες 
ατοί τους συχνά να δοκιμάζουν τα παιδία και να μηοέν έχουν την 
ελπίδα εις την άγεραστην φιλίαν του ρογευτοΰ διδασκάλου. 'Επειδή 
με περισσοτέραν έπιαέλειαν παιδεύουσι τα παιδία, αν μέλλουσι να 
εξετάζονται συχνά, και αρμόζει εις τούτο ο ωραίος λόγος του ίπ- 
ποκόμου και άλογοτρόφου • « ουδέν παχύνει το άλογον ωσάν τομ- 
μάτιν του βασιλέως (1). ». 

'Λπό όλα μάλιστα πρέπει νά συνειθίζομεν και νά γυμνά^ομεν 
το ενθυμητικόν τών παιδιών ■ διότι αυτό το ένθυμητικόν έναι τα- 

(1) λόιιορίιυιι, de l'Économie, ch. Xll. 

8 



114 ΣΟΦΙΑΝΟΪ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

μείον και ύποδοχεΐον των αρετών, και οιά τοΰτο έμυθολόγησαν 
οι παλαιοί ότι η Μνημοσύνη, ήγουν το ένθυμητικόν, εναι η μητηρ 
των Μουσών • και δια τούτου ήθελαν να δείξουν ότι ούδεν πράγμα 
εναι έπιτηδειον να γέννα και να τρέφει ωσάν το ένθυμητικόν. Και 
πρέπει να το γυμνάζομεν, κατά δύο τρόπους, ε'ίτε φυσικά είναι τα 
παιδία ενθυμητικά, είτε το εναντίον είναι άλησμονιάρικα και ούοεν 
Page 20. ενθυμούνται * ώστε την άρετην και την πλεονεξίαν της φύσεως | να 
την δυναμαίσομεν, και όσον της λείπει να το άναπλη ρώσο μεν. Και 
δια τοΰτο όσοι εχουσι φυσικά το ένθυμητικόν θέλουσι γένη καλλί- 
τεροι άπό τους άλλους • και όσοι πάλιν δέν το εχουσι φυσικά γί- 
νονται καλλίτεροι απ' εκείνο όπου ήσαν πρώτα. Και καλά είπεν ό 
Ησίοδος * « εάν σμίξης μικρόν εις το μικρόν, και τοΰτο θέλεις το 
ποιεί" συ^νά, σύντομα γίνεται και εκείνο μέγα (1). » Και μη λαν- 
θάνει μη δε τοΰτο τους πατέρας ότι το ένθυμητικόν μέρος της μα- 
θήσεως ού μόνον βοηθεΐείς την διδασκαλίαν, άλλα δίδει και μεγά- 
λη ν βοηθείαν εις τάς πράξεις τοΰ βίου ■ διότι ή ένθύμησις τών πρά- 
ξεων όπου έγιναν εις τους παρελθόντας καιρούς γίνονται παραδείγ- 
ματα εις όσα μέλλει νά βουλευθοΰμεν. 

14. Έπίλοιπον εναι νά φυλάσσομεν τά παιδία άπό την αίσ- 
χρολογίαν και τά άπρεπα και αναίσχυντα λόγια, και ωσάν λέγει ό 
Δηι/.όκριτος • « ό λόγος εναι σκιά και σημείωμα τοΰ έργου. » 
'Έπειτα πρέπει νά γυμνάζομεν τά παιδία νά καταδέχονται και 
νά χαιρετούν μετά χαράς, διότι ουδέν πράγμα εναι άξιομίσητον 
ωσάν ό άκατάδεκτος άνθρωπος • και ετι τά παιδία άγαποΰνται 
άπό τους συντρόφους, εάν ότε διαλέγονται συγκαταβαίνωσι και 
ούδεν συνεοίζονται νά κερδησουν παντελώς την γνοίμην τους^ διότι 
ούδεν εναι μόνον η νίκη καλόν, άλλα καΙ νά γνωρίζει κάνεις νά 
νικάται όπου η νίκη βλάπτει i εναι ώφέλιμον πράγμα. "Εχω και 
καλην μαρτυρίαν νά φέρω εις αυτά τον σοφόν Εύριπίδην, όποιος 

(1) Les Travaux et les Jours, vers 361. 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 116 

λέγει • « αν διαλέγονται &ύο και ό εις άπ' αυτούς θ υ ζώνεται , 
εκείνος όπουδεν έναντιειται, εναι φρονιμουτερος. » 

Εις όσα λοιπόν πρέπει να έπιτηοεύονται και να γυμνάζονται οι 
νέοι, έρχομαι νάφηγηθώ ■ ήγουν να απέχουν άπο την τρυφην και 
την γαστριμαργίαν και να κρατούν την γλώσσαν τους και να μη 
οργίζονται ■ και να μη^έν απλώνουν τα χέρια τους. Κα! άπ' αυτά 
εν έκαστον πόσον και ποταπον εναι, ας σκοπήσω μεν. Και πρώτον 
να αρχίσω άπο τον ύστερον λόγον και με παραδείγματα να τα πα- 
ραοώσω να γνωρισθούν. 

Πολλοί άπλοοσαν τα χέρια τους και έοέχθησαν χαρίσματα άοικα, 
όθεν συνέβη και έχασαν τήν &όξαν και τήν τιμήν οπού είχασι πρό- 
τερον • ωσάν ο Γύλιππος, ό στρατηγός των Λακεδαιμονίου, είχε 
λύσει τα σακκία τών | σταμένο^ν, και έπήρεν οσα του έφάνη, και Page 21, 
ο ta τούτο έξορίσθη της πατρίδος. 

Και το να μή οργίζεται ο άνθροοπος, εναι ichov σοφοΰ ανδρός. 
Και μαρτυρεί το ό Σωκράτης ■ επειδή έτυχε κάποιος νέος θρασύς 
και μιαρος να τον λακτίσει και όσοι έτυχαν σιμά και τον είδαν (1) 
έλυπήθησαν πολλά και άδημόνησαν τόσον, ώστε ηθέλησαν και νά 
τον κυνηγήσουν • και είπεν ό Σωκράτης * « εάν ήθελε με λακτίσει 
γάίαρος, συμβουλεύσει με ήθέλετε νά τον λακτίσα) και εγώ ; » 
Άλλ' όμως ούίέ εκείνος ο νέος ίιά τήν κακίαν του κατήντησεν εις 
καλόν, 8ι6τι όλοι τον ώνείδιζαν και έκραζαν τον λακτικτήν και 
γάοαρον * και ύπό της αισχύνης ύπήγε και έκρεμάσθη. Και πάλιν, 
ότε 6 Αριστοφάνης έγραψε τήν κωμοκίίαν οποίαν ώνόμασε « Νε- 
φέλας » , οποία γέμει πάσης λογής ΰβριν του Σωκράτους, έτυχε 
και είπε τίς• « ούοεν λυπεισαι, ώ Σωκράτη, νά σύρνεται το όνομα 
σου εις το θέατρον; » Και ό Σωκράτης είπεν « ουδαμώς, ίιότι 
υβρίζομαι εις το θέατρον, ωσάν νά ήθελα ύβρίζεσθαι εις μέγα κρα- 
σοπωλεΐον. » Και όμοια τοιαύτα θέλει φανή ότι έποίησε και ό Πλά- 

(1) οίδαν. 



116 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

των και 'Αρχύτας ό Ταραντΐνος, αφ' ου εστράφη από τον πόλε- 
μον όπου ήτον στρατηγός και ηύρε τα χωράφια του χέρσα και 
άγριωμένα, έκραξε τον έπίτροπόν του και είπε - « κλαύσειν ήθελες, 
εάν ούοέν ώργιζόμουν πολλά. » Και ό Πλάτων, ίιά να θυμωθη 
εις ένατου οούλον λαίμαργον και βίελυρόν, έκραζε τον Σπεύσιπ- 
πον, τον υίόν της άοελφης του, και ειπεν • « ύπαγε, συνέπαραι και 
όνειο ισαί τον, οιότι εγώ θυμώνομαι πολλά. » Και ίσως ειπείν 
ήθελε κάνεις όποιον γιν(6σκω το και εγώ, ότι αυτά είναι σύσκολα 
και βαρέα, και ουδέν εναι δυνατόν ούτως εύκολα νά τα μιμηθού- 
μεν • αλλ' ό'μως, όσον εναι ουνατόν, ας οοκιμάζωμεν, έχοντες τα 
τοιαύτα παραοείγματα, να έκβάλλομεν την ρίζαν της άκρατους 
και μαινόμενης οργής ■ ο^ιότι ούο^έ εις τα άλλα ομοιάζομεν των σο- 
φών εκείνων άντρων, ούτε εις την έμπειρίαν των πραγμάτων, ούτε 
εις την καλοσύνην και την προκοπην όπου ε'ίχασιν εκείνοι. 'Αλλ' 
ό'μως, έπειοη έχομεν εκείνους ωσάν διδασκάλους και οδηγούς εις 
την προκοπην, ας τους μιμούμεθα λοιπόν και άς έχομεν ανά χεΤ- 
ρας τά βιβλία τους, όσον εναι ουνατόν, μετά επιμελείας. 
Page 22. Ύπόλοιπον ο^έ εναι νά είπούμεν το ότι πρέπει νά κρατεί ό άν- 

θρωπος την γλώσσαν. Και σφάλλει πολλά όπου ήθελε νομίσει ότι 
ούο^εν εναι μέγα και έπικίνδυνον τούτο πάθος ■ επειδή σοφόν τίποτε 
και χρησιμον εναι νά σιωπά καθείς με τον καιρόν. Και φαίνεται 
μου ότι ο\ά τούτο έπενόησαν οι παλαιοί τάς μύστη ριακάς έκείνας 
έορτάς και θυσίας, οιά νά συνειθίσομεν νά σιωποΰμεν και εις τά 
μυστήρια των ανθρώπων, έχοντας πάντοτε τον από του θεού φό- 
βον. Και ούοεν θέλει ευρέθη άνθρωπος νά μετανοήσει ποτέ από την 
σιοοπην αλλά είναι πολλοί όπου έμετενόησαν ίια νά ειπούν λόγον 
και πάλιν εκείνο όπου σιωπά κανείς, εύκολον εναι νά το είπη ■ 
άλλ' εκείνο όπου έφθασε και είπε, αδύνατον εναι νά το στρέψει 
οπίσω. Μυρίους εγώ εχοί νά ακούσω όπου έπεσαν εις μεγάλας συμ- 
φοράς Sià την άκρασίαν του λόγου, όποιους τούςάφηνω, και μό- 
νον ένα η δύο θε'λω νά ειπώ. Λοιπόν έτυχεν ό Πτολεμαίος ό Φιλά- 



ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ 117 



δελφος και εσμιχθη την Άρσινόην την άδελφην του, και ό Σωτάσης 
είπεν • « ούόέν άμπώθει το κέντρον εις καλην τρύπαν. » Και οια 

τούτον τον λόγον πολλούς χρόνου; eiye κατασαπη εις την φυλακην, 
και εοωκε πρέπουσαν τιμωρίαν οιά τα άκαιρα του λόγια ■ και δια 
να γελούν οι άλλοι άκούοντες τα τοιαύτα λόγια , αυτός έκλαυσε 
πολύν καιρόν. Όμοια τοιαύτα και πολλά χειρότερα και είπε και 
έπαθεν ό Θεόκριτος ό σοφιστής* επειδή ώρισεν ό Άλέζανορος ό 
μέγας όλοι οι "Ελληνες νά φορέσουν ενδύματα πορφυρά οια να 
ποίηση έορτην και χαράν εις την νίκην όπου είν;ε κατά τών βαρ- 
βάρων και είπεν ό Θεόκριτος ότι πρότερον είν,α πολλην άμφιβο- 
λίαν, αλλ' ό'μως σήμερον το έγνώρισα καλά ότι ό πορφύρεος θάνα- 
τος, όπου λέγει ο 'Όμηρος, είναι ούτος* άπο όποια λόγια έγένετο 
εχθρός άσπονοος του 'Αλεξάνδρου. Και πάλιν ό 'Αντίγονος, ό βα- 
σιλεύς τών Μακεοόνων, όποιος ητον μονόμματος και στραβός, και 
σ\ά νά τον όνειδίσει ο Θεόκριτος, ώργίσθη πολλά, επειση έτυχε και 
ό Εύτροπίων ό αρχιμάγειρας ήθελε νά εξετάσει τον Θεόκριτον εις 
τινάς υποθέσεις του βασιλέως, είπεν ό Θεόκριτος* « οίοα καλά ότι 
ώμόν θέλεις νά με παραόώσεις του Κύκλωπος. » Και με τούτον τον 
λόγον ώνείοιζε τον Άντίγονον, ότι ητον στραβός* τον &έ Ι Εύτρο- Page 23. 
πιωνα, ότι ητον μάγειρος. Και 4- Εύτροπίων ανέφερε τά άπρεπα 
του λογία εις τον βασιλέα και παρ' αυτά ώρισε νά τον φονεύσουν. 

Και παρά πάντα άξιον εναι νά συνειθίζουν τά παιδία νά λέγουν 
την άληθειαν, οποίον εναι πράγμα ιεροπρεπές και θαυμαστόν, 
οιότι το ψεΰοος εναι ιοιον τών δούλων και άθλιων ανθρώπων, και 
δίκαιον εναι νά μισείται άπο καθ' ένα καλόν και χοησιμον άνθρω- 
πον. Και τούτο το πάθος ούύέν το ύπου,ένομεν ούοέ εις τους μικρούς 
και ευτελείς δούλους. 

15. Και όσα είπα περί εύκοσμίας και σωφροσύνης και προκο- 
πής τών παιοίων, εις ούοέν αμφιβάλλω ότι νά μη το είπα ωσάν 
πρέπει. Μόνον ο ε εις τούτο όπου μέλλω νά ειπώ, έχω μεγάλην 
άμφιβολίαν, και ου ο εν έ'^ω μίαν γνώμη ν ο\ά τούτο κλίνω ποτ' 



,ls ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

èhto ποτ εκεί ωσάν εις τον ζυγόν, και ούίεν πορώ να κλίνω εις 
ουοεν μέρος, όιότι έχω πολύν όκνον και φόβον η να αναγκάσω το 
πράγμα η πάλιν να τό εμποδίσω * άλλ' όμως άξιον εναι να απο- 
τολμήσω να ειπώ τόσον μόνον όποιον εναι τοΰτο ακούσατε. "Αρα 
πρέπει να άφήσομεν να συν^ιατρίβουν τα παιδία με εκείνους όπου 
τα αγαποΰσιν, η τό εναντίον πρέπει να τα έμποδίσομεν και να τα 
κρατουμεν μακράν από την συντροφίαν των φίλων και άγαπητι- 
κών τους; Και οπόταν εγώ αποβλέπω εις ένα προς ένα πατέρα, 
όποιοι είναι ώμοι και σκληροί δια την ΰβριν των παιδιών και έν- 
τροπην, θέλουσιν ότι να μηδέν ανακατώνονται τα παιδία μέκεί- 
νους τους άγαπητικούς • και ύιά τούτο εγώ εύλαβουμαι και ουδέν 
θέλ(ο να γένω σύμβουλος και διδάσκαλος εις τοΰτο. Άλλα, όταν 
πάλιν ενθυμηθώ τόν Σωκράτην, τον Πλάτωνα,- τον Ξενοφώντα, 
τον Κέβητα, και ό'λον τόν χορόν τών σοφών εκείνων ανδρών, όποιοι 
έοοκίμασαν τόν έ'ρωτα τών παιδιών και έπαίδευσάν τα εις μεγά- 
λη ν προκοπην και τελείαν άρετην τών τρόπων, τότε πάλιν εγώ 
εχω αλλην γνώμην, και στέργω και επαινώ την γνώμην τών αν- 
δρών εκείνων. Μαρτυρεί δε και ό Ευριπίδης, όταν λέγη • « άλλα 
εναι εις τους ανθρώπους και άλλος έρως της δικαίας και σώφρονος 
και αγαθής ψυχής. » Και ούόέν εναι άξιον νάφήσομεν εκείνο όπου 
είπεν ο Πλάτοον, όποιον εναι στολισμένον με σπουδην και σοφίαν 
Page 24. και χάριν, όποιον λέγει• | «όσοι άριστεύσουσι και εύδοκιμήσουσι, 
πρέπει να φιλήσουν όποιον ήθελαν από τους καλούς και ωραίους 
νέους (1). » 'Πρέπει γοΰν να άποδιώξομεν εκείνους όπου άγαπούσι 
τους νέους δια τόν αίσχρόν έ'ρωτα, και να άποδε^όμεθα εκείνους 
οπού έπιθυμούσι τόν έρωτα της ψυ^ής ■ και τους έρωτας τών Θη- 
βαίων και τών Ηλείων, και τόν άρπαγμόν όπου ε'ίχασιν οι Κρη- 
τικοί τον αναισχυντον, άς φεύγωμεν • και εις ολα αυτά ας ποιήση 
έκαστος ο, τι του φαίνεται κάλλιον, 

(Ι) An livre V do ία République, 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 119 

1G. 'Εγώ os, BirsioY] είπα όσα πρέπει εις εύταςίαν και καλλω- 
ιησ[/.ον τών παιούυν, θέλω να ειπώ ολίγα τινά και εις την ηλικίαν 
των μειρακίων, οιότι πολλάκις ώνείόισα εκείνους όπου άρχισαν να 
δείχνουν κακά εθη • όποιοι βάλλαυσι και τα παιδία τους όσον είναι 
μικρά εις οιοάσκαλον, και, όταν αύξηθώσι και δλθωσι/ν εις την 
ήλικίαν τών μειρακίιον, τα άφηνουσι και εςαπολουνται, όπου πρέ- 
πει μάλιστα το εναντίον να έχουν περισσοτέραν εύλάβειαν και 
φύλαξιν εις αυτά, παρο ότε ήσαν παιδία. Και τις ού^έν οί^εν ότι τα 
σφάλματα τών παιοίων είναι μικρά και εύκολα διορθώνονται, και 
Ισως σφάλλουσι τα παιοία υπό αμελείας τών ^ιίασκάλουν και τών 
γονέων ; τα <^ε ασικηματα τών νέων πολλάκις γίνονται μεγάλα 
και ανυπόφορα, λέγω πολυφαγία και γαστριμαργία, και κλεψιά 
του πλούτου τών γονέων, ζάρια, μεθύσια, έρωτες κορασίοων και 
μοιχείαι. Την ορμην λοιπόν τούτων τών νέίον πρέπει νά την κρα- 
τοΰμεν σφιγκτά και ίεμένην μετά επιμελείας , ο\ότι αί η^οναι 
είναι πράγμα άκράτητον και άπολελυμένον και άσύστατον και έχει 
χρείαν -/αλιναρίου, ώστε όσοι ούοέν κρατουσι μετά επιμελείας την 
ηλικίαν τών νέων, αύτοι ίο\α ίίίουσιν έςουσίαν και ά^ειαν νά χα- 
λουνται οι νέοι. Πρέπει λοιπόν τους φρόνιμους πατέρας, εις τον 
καιρόν της νεότητος μάλιστα, να αγρυπνούν και νά φυλάσσουν και 
να σωφρονίζουν τους νέους, διδάσκοντας, φοβερίζοντας, παρακα- 
λουντας, συμβουλεύοντας, ύποσ/ομένους πολλά καλά , και ανα- 
φέροντας παραδείγματα διάφορα τών παλαιών, ότι τίνες έπεσαν 
εις μεγάλην συμφοράν ίιά την ηοόνήν, και άλλοι πάλιν οιά την 
ύπομονην εύρηκασι δόξαν και έπαινον, ίιότι τα δύο αυτά είναι τα 
θεμέλια και ή ρίζα της προκοπής, ή έλπις του επαίνου | και της Page 25. 
τιμής, και ο φόβος της τιμο^ρίας • και ή μεν έλπις ποιεί τους αν- 
θρώπους προθυμότερους εις τά καλά έργα, ό οε φόβος ποιεί ράθυ- 
μους και οκνηρούς εις τά κακά. 

17. Και ποέπει καθόλου νά έμ,ποοίζου.εν τους νέους άπό τών 
κακών ανθρώπων την συντροφίαν. <^ιότι άείποτε μανθάνουσι κά- 



Page2G. 



120 ΣΟΦΙΑΝΟΓ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 

ποιον τίποτε άπό την κακίαν τους. Τούτο οέ ελεγέ το και ό Πυθα- 
γόρας ο σοφός σκεπαστά και μέ αινίγματα, όποια εγώ θέλοο τα 
εξηγηθη, επειοη είναι μεγάλη βοήθεια εις την προκοπην • έλεγε 
γουν ό Πυθαγόρας ■ « να μη φάγετε τα ψάρια όπου λέγονται μελα- 
νούρια' » ήγουν, μη συνοιατρίβετε μέ μαύρους και μελαγχολικούς 
ανθρώπους, οιότι είναι πολλά πονηροί. « Μη οέ νά υπερβαίνεις το 
ζύγιν • » ήγουν, νά μηοεν υπερβαίνεις την ισότητα και το οίκαιον, 
αλλά νά είσαι οίκαιος. Και « νά φεύγεις την άργίαν και άκαμα- 
σίαν, και νά προβλέπεις πώς νά εύρης την άναγκαίαν τροφην » . 
Και « νά μη οίδεις το οεξιόν σου ^έριν εις καθ' ένα* » ηνουν, μη 
ποιήσεις φιλίαν με όποιον τύ^η. Και « νά μη φορείς στενον δακτύ- 
λιο ιν • » ήγουν, νά είσαι ελεύθερος και νά μη ο έν είσαι ακαμάτης 
και οκνηρός. Και « νά μη σκαλεύεις την έστίαν με σίοηρον » 
ήγουν, νά μη παρακινείς θυμωμένον άνθρωπον, άλλα νά υπομένεις 
τον άράθυμον άνθρωπον. Και « νά μη τρώγεις κάρο ίαν • » ήγουν, 
νά μη δαμάζεις και βλάπτεις την ψυ^ην σου με φροντίοας και 
κακάς φαντασίας. Και « νά απέχεις άπο τά κουκιά• » ήγουν, 
φεύγε τά πολιτικά πράγματα , οιότι οί παλαιοί με κουκιά εψη- 
φιζαν και r /ειροτονουσαν τά όφφίκια. Και « νά μη βάλλεις ψοομιν 
εις κατουρουάλιν ■ » ήγουν, μηοεν είπης φρόνιμον και καλόν λόγον 
πονηρού και κάκου άνθρωπου, οιότι ό λόγος εναι τροφή της ψυνης 
και μιαίνει και μαγαρίζει τον η πονηρία τών κακών ανθρώπων. 
Και « όταν φθάσης εις τά σύνορα, μη ποίησης άποστροφην • » 
ήγουν, όταν γηράσης και μέλλεις νάποθάνης, υπόμενε και μη^έν 
λυπεΐσαι πολλά. 

ν Ας στραφώ πάλιν άπ' άρχης εις το προκείμενον του λόγου. 
Λοιπόν, ωσάν το είπα, πρέπει μάλιστα άπο τά άλλα όλα νά φυ- 
λάσσομεν τους νέους άπο τους πονηρούς ανθρώπους, και μάλιστα 
άπο τους κόλακας και ειπείν ήθελα εκείνο όπου λέγω πολλάκις εις 
πολλούς πατέρας, ότι ού | σεν εναι χειρότερον γένος όπου νά ξεσ- 
φονουλίζει τους νέους ωσάν το γένος τών κολάκων, όποιοι παντε- 



ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ. 121 

λώς σύρριζα, εζολοθρεύουσι πατέρας και παιοία, και άφανιζουσι ~> 
γήρας και την νεότητα, και εχουσι όόλον άφυκτον εις τα συμβου- 
λευίΛατά τους, την ήοονήν. Ο ί πατέρες συ (/.βουλεύουσι τα παιοία 
να ιλτ) παραπίνουν, και εκείνοι συυ•.βουλεύουσι να μεθούν ' να σω- 
φρονούν, και εκείνοι να είναι πόρνοι. Οι πατέρες θέλουσι να κρα- 
τοΰσι τα /έρια , και οί κόλακες παραινοΰσι να εζοοιάζουν και 
πάλιν οί πατέρες παραινοΰσι να εργάζονται τα παιοία, και οί κό- 
λακες θέλουσιν οτι να είναι άκαμάται, και λέγουσιν ότι η ζωή αας 
ολη εναι μία στιγμή του καιρού και πρέπει να ζουμεν, αλλ' ουχί 
νά παραζουμεν ■ και λέγουσι ■ τι θέλετε να βάλλετε κατά νουν τους 
φοβερισμούς του πατρός; λυσσόγερος εναι και άράθυμος άνθροπτος, 
και σύντομα θέλομεν τον θάψει, και πολλάκις συμβουλεύουσι κά- 
ποιον να πάρη γυναίκα εςαπολυμένην και πολιτικην ■ και κλέπ- 
τουσι και άφανανίζουσι τον βίον οπού φυλάσσουσιν οί πατέρες ο\ά 
το γήρας. Μιαρον λοιπόν και άκάθαρτον εναι το γένος των κολά- 
κων, οιότι είναι ύποκριται και ψεΰσται της φιλίας και ετι ούίεν 
τολμοΰσι νά ειπούν ποτέ λόγον μετά παρρησίας. Και των υ.έν 
πλουσίων είναι κόλακες, τους ο^ε πένητας καταφρονοΰσι, και ζοΰσι 
μόνον με νόημα και άπλον λόγον όπου νά ήθελαν ορίσει οί πλού- 
σιοι, οποίους η τύχη τους εποίησεν ελευθέρους, αυτοί θεληματικώς 
γίνονται οοΰλοι • και, όταν ου ο εν ύβρίζωντα,ι και καταγελώνται, 
τότε το εχουσιν εις μεγάλην ΰβριν, ίιότι ού^έν ελπίζουσι νά απο- 
λαύσουν τίποτε. 'Ώστε εάν οί πατέρες θέλουσι νά παιδεύσουν και 
νά προκόψουν καλά τά παιοία τους, ας ο\ώςουσι τά μυσαρά θρέμ- 
{λατα και γεννήματα των τοιούτίον άνθρ(οπων • ας οιώξουσι και 
τάς ατυχίας των κακών συ μαθητών, ο\ότι οί κακοί συσχολίται 
ικανοί είναι νά οιαφθείρουν και την άγαθην και ενάοετον φύσιν. 
Και αυτά όσα είπα είναι καλά και ωφέλιμα. 

18. Πάλιν ούν λέγω ότι οί πατέρες νά μηίέν είναι φυσικά 
σκληροί και τραχείς, αλλά και πολλάκις νά συγκαταβαίνουν εις 
σφάλματα τίνα της νεότητος, και νά ενθυμούνται ότι ποτέ και 



122 ΣΟΦΙΑΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ:. 

αυτοί ήσαν παιόία. Και, ωσάν οι ιατροί συ;ίγουσιν εις τα πικρά 
Page 27, φάρ | j /,ακα τα γλυκέα και άπατώσι τον άσθενη ο\ά την ύγείαν του, 
θΰτ(ο πρέπει και τους πατέρας να σ[Λΐγουσιν εις τους όνειο\συ,ούς 
των παιοίων γλυκέα τίνα και αγαθά λόγια • και ποτέ ι/,έν να άγαυ- 
νίζου,εν το χαλινάριν εις τάς επιθυμίας• ποτέ ίέ να το κρατου^εν 
και μάλιστα εύκολα ας ύποφέροψ.εν τα σφάλματα των παι&ύον, 
οιότι πρέπει τον πατέρα να εναι οξύθυμος περισσότερον παρά βαρύ- 
Ου|χος και να [λένει εις αυτόν ή όργη πολύν καιρόν. Καλόν εναι εις 
τινά σφάλματα να οεί^νο^εν ότι ού^έ καν τα γινίυσκο|7.εν, άλλα 
ας οείχνοψεν ότι η οιά το γήρας ούίεν βλέπο^εν ού^ε άκούομεν, η 
οΥ άλλην τινά αίτίαν, ώστε πολλά όπου γίνονται, βλέποντας τα, 
να [/.η βλέπο^εν • και άκούοντας, να {Ληο^εν άκόύοίλεν. Και τι θαυ- 
ααστόν εναι αν ύποφέρωρ,εν τα σφάλματα των φίλίον aaç, να υπο- 
φέρουν και τα παιοία ; Πολλάκις (^εθύουσιν οί δούλοι και ούίέν 
τους όνει^ίζομεν. Πολλάκις έκράτησας τα χέρια σου , άλλα και 
ευεργέτησαν Έβαρυγό^ησας ποτέ, είοες ποτέ τον υίόν σου η να 
πάρη [λοσχάριν άπό την άγέλην σου, η να γυρίσει άπό κρασίν η 
άπό άλλην τινά ρ.υρωοίαν ερωτικην, σΐίυπησον και ο^εΐξαι ότι ούίεν 
γινοίσκεις τίποτε. Τούτον τον πρόπον πωλοοαυ".νεΐται και γυ(7.νά- 
ζεται η νεότης. 

19. Και όσοι άπό τους νέους είναι ο^ουλω^ένοι εις τάς η^ονάς 
και ούοέν ύπακούουσιν εις τους όνει^ισ^ούς, πρέπει νά τους ύπαν- 
^ρεύσο;χεν , οιότι ό γάυ-,ος εναι βέβαιος και ασφαλής ο^εσ^,ός της 
νεότητος ■ και πρέπει νά προξενοΰ|χεν των παιοίοον {Λας γυναίκας 
όπου νά [χηοέν είναι πολλά εύγενικώτεραι και πλουσιώτεραι, ο\ότι 
φρόνιαον και καλόν εναι νά ύπανο^ρευθη καθείς κατά την τάΗιν 
του• οιότι όσοι ύπανό ρεύονται (vi πολλά καλλίτερην τους συριτεν- 
θερίαν ούοέν είναι άνορες των γυναικών, άλλα δούλοι των προικιών 
και της ευγενείας. 

20. 'Ολίγα τινά ετι θέλω είπη και άπεκεΐ νά καταπαύσω τον 
λόγον ■ πρέπει τους πατέρας λοιπόν νά (^ηο^έν σφάλλουν αυτοί, 



ΣΟΦΤΛΝΟΥ ΙΪΛΤΔΛΓΩΓΟΣ. 123 

άλλα να ποιούν οσα πρέπει ■ και νά εναι ό βίος των πατέρων εις 
τους νέους πάράαειγ|/.α και τύπος της παισεύσεως' οιοτι, βλέποντες 
ωσάν εις καθρέπτην εις τον βίον των γονέων, φεύγουσι τα άπρεπα 
έργα και λόγια ■ Αιότι όσοι κατηγορουσι τα σφάλ|λατα των παι- 
ίίων τους συμβαίνει ότι αυτοί ατοί τους ϊόια | υβρίζονται. Έπειοη Page 28. 
όσα ποιοΰσι τα παιοία οπού υβρίζονται ποιουσι και αυτοί ■ και 
όσοι 81 ζουσιν άπρεπα και αισχρά, ούοεν εχουσι παρρησίαν να 
ονειίίσουν τα παιοία τους• και έτι γίνονται σύμβουλοι και οισάσ- 
καλοι των παιδιών εις τα κακά και μεγάλα σφάλματα ■ οιότι όπου 
οι γέροντες είναι αναίσχυντοι, ανάγκη εναι ότι να είναι οί νέοι 
αναιδέστατοι ■ πρέπει γουν εις σωφρονισ^όν των παιοίων νά οι- 
ο^άσκορ,εν και νά παρακινου^εν αυτά εις όσα πρέπει, και νά [Λΐ|λη- 
θοΰ|Αεν την Εΰρισίκην, οποία ητον σκλαβούνα τρισβάρβαρος, 0{λως 
έπαίοευσε τά παιδία της ωσάν έπρεπε και ίεί^νει καλά την αγά- 
πη ν όπου εβαλεν εις τά παιίία της το έπίγραυ^α, όποιον άνέθη- 
κεν εις τάς Μούσας • έχει Si ούτως ■ « άνέθηκεν ή Εύριοίκη εις τάς 
Μούσας τον πόθον όπου είχε φυσικά εις την άρετήν ■ ΐιότι, τά 
παιοία της καλά και αν ήσαν πολλού καιρού και εις ήλικίαν, 
έκοπίασε και έμαθαν τά γράΐλρ,ατα όποια είναι σύμβολα καί ση- 
μεία του λόγου. » Το ιχέν νά παιδευθη κάνεις εις τάς προειρηαένας 
άρετάς εναι πράγμα όπου υπερβαίνει τάς παραγγελίας των ανθρώ- 
πων • το οέ νά |Αΐ[Ληθη κάνεις τά περισσότερα θέλει πολλή ν επΐ[λέ- 
λειαν και σπουοήν καί βοήθειαν άπο τήν τύχην ■ άλλ' οίλως δύνα- 
ται νά το κατορθοοσει ή ανθρωπινή φύσις. 

Τέλος καί τώ θεώ χάρις. 

ΚτυπωΟη εις τήν Βενετίαν εν οικία Βαρθολομαίου του Καλλιγράφου, 
,αφμδ', μηνός Ιανουαρίου S'. 



CATALOGUE 

DES 

PUBLICATIONS DE M. EMILE LEGRAND 

EN VENTE 

A LA LIBRAIRIE MAISONNEUVE ET Ο 

l5, QUAI VOLTAIRE, A PARIS. 



Collection de Monuments pour servir a l'étude de la langue néo- 
hellénique. Première série. 

1° Ή εύμορφη Βοσκοπούλα, ποίημα Νικολάου Δριμυτικοΰ, εξ 1\ποκωρώνων της 

Κρήτης. — 2 e édition, sortie des presses de l'Imprimerie nationale. 
2° Ψυχωφελές Σαραντάρι, ύπο Κυρίλλου, του Χίου. 
3° 'Ιστορία τοΰ Ταγιαπιε'ρα 

που, την σημερνήν ήμερα, 

σαν αύτον ουδέν έφάνη, 

'ς δσ' ορίζουν οί χριστιανοί. 
Ποίημα 'Ιακώβου Τριβώλη, του Κερκυραίου. — 2 e édition, accompagnée d'une 

traduction française et de notes philologiques. 
4° Ό πόλεμος των ποντικοβατράχων, υπό Δον Γεωργίου Όστοβήκ, του 'Ραγου- 

ζαίου. 
5° 'Ομήρου 'Ιλιας εις κοινήν γλώσσαν μεταβληθεϊσα παρά Νικολάου τοΰ Λου- 

κάνη. 
6° Νικολάου Σοφιανού, τοΰ Κερκυραίου, γραμματική της κοινής των Ελλήνων 

γλώσσης, νυν το πρώτον εκ τοΰ εν ΙΙαρισίοις αυτογράφου εκδοθείσα. 
7° Ιωάννου 'Ρίζου του Μανέ στοιχειομαχία. — Ιστορία Στάθη τοΰ πραγματευ- 

τοΰ. 
8° Της 'Ρούμελης τό τραγούδι. 



9° Άπόκοπος 

ωφέλιμος κατά πολλά δια τους κοπιασμένους, 
λιμένας ό σωτήριος εις τους απεγνωσμένους, 
καλότυχος που στοχασθή τα δσα περιέχει, 
διατι άπό του θεού τήν βουλήν ποτέ δεν θέλει εβγη. 
Ποίημα συντεθέν υπό Μπεργαή. 

10° 'Ιστορία του σπαθαρίου Σταυρακή, του τυραννικώς κρεμασθέντος εν Κων- 
σταντινουπόλει, κατά το ,αψξε' έτος. 

11° Ίλιάδος ρ'αψωδία πρώτη εις δημοτικούς στίχους παραφρασθεΤσα ύπό Αθανα- 
σίου Χριστοπούλου. 

12° Δημοτικά τραγούδια" ό Χαρτζιανής και ή Αρετή — ό υίός του Ανδρόνικου 
— ή έκδίκησις του ανδρός. 

13° 'Ιστορία του ρε της Σκοτζίας με τήν ρήγισσα της Έγγλητέρας, ποίημα Ια- 
κώβου Τριβώλη, του Κερκυραίου. 

14° Chansons et contes populaires en dialecte grec de la Calabre, avec une 
traduction française. 

15° Στεφάνου του Σαχλήκη έρμηνείαι. Edition princeps. 

16° Le Physiologus, poëme inédit sur la nature des animaux, d'après les deux 
manuscrits de notre Bibliothèque nationale. 

17° Ποίημα περί της στρατιωτικής πραγματείας, ύπο Λεονάρδου Φορτίου. 

18° Γενεαλογία τοΰ 3\λή Πασιά. Poëme inédit en vers de treize syllabes rimes. 

19° Περί του γέροντος του φρονίμου μουτζοκουρεμένου. Poëme inédit en vers 
de huit syllabes. 



Collection de Monuments pour servir a l'étude de la langue 
NÉo-HELLÉNIQDE. — Nouvelle série. 

1° Recueil de chansons populaires grecques publiées et traduites pour la 
première fois. — In-8° ; XLvm et 376 pages. 

2° Nicolas Sop'hiatsos. Grammaire du grec vulgaire et traduction en grec vul- 
gaire du traité de Plutarque Sur l'éducation des enfants. — In-8° ; 128 
pages. 

3° Histoike d'Imbérios et Margarona , imitation grecque du roman fran- 
çais Pierre de Provence et la Belle Maguelonne , publiée pour la première 
fois d'après un manuscrit de la Bibliothèque impériale de Vienne. — In-8° ; 
64 pages. 



PUBLICATIONS DIVERSES. 

Le Retour de Charles //, roi d'Angleterre. Poëme grec du prince Constantin 
Rhodocanakis, publié d'après l'édition de 1660. — In-8°. 

Mythologie néo-hellénique, compte-rendu de l'ouvrage de M. N. G. Politis. — 
In- 8°. 

Lettres grecques de Constantin Stamaty sur la Révolution française. — In 8°. 

Etablissement des Pères de la Compagnie de Jésus en Levant , d'après le manus- 
crit de la Bibliothèque nationale. — In-12. 

Le Choix d'une femme, comédie politique, par D. Paparrigopoulos, traduite du 
grec pour la première fois. — ln-16. 

Αντωνίου Έπαρχου, τοΰ Κερκυραίου, εις τήν Ελλάδος καταστροφήν θρήνος. — 
ln-16. 



Paris. — Typographie Georges Chamerot, rue des Saints-Pères, 19. 



t/SÎSa. 



■"» >> ^ 



3^A HfcîS* 



^rfm £ 






w^M*, 



?■?'£> 



>P JEU£S> 



^M 



>~Z>>iy 



Ά 



Ώ3> 



J3> 



ϋ> 



££>■> 



S3S 



£QO> 














* Ο 

kj 




P^SËï 


k^ 









0; 



<S& 



3wft 



m \) 






^> 3 ':> 



>:*> 
>^» 



■ν > 



(QVU 



9 \>jm 






• U 
Ο 



ο 



*<Λ 



u i 

> 

«> 

i 

Ο 
P. f 
| c 

s 

s: 
φ 



-φ 

Φ 

O TL 

-Ρ β 
Ο Τ 

r-4 -Η 

Ο • 

u γ 



ο 



< Η 



<r*UA χ3 ρ°ι •ρη,, "îm J 3 P«n 

}3)|3Θ{1 PJBO XjBjqn 3UI3V 



JOU 0(J 



ΑΗΥΗ8Π 
0ΙΚ0Η0Ι JO AIISH3AINn 







m 



Vy 









I j iPQki 



ίο 





















*'& 



' 






' 



v \